Tọa đàm về kinhế bạc: Phát huy tiềm năng người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số
Một tọa đàm chuyên sâu đã được tổ chức nhằm làm rõ nội hàm, cấu trúc và xu thế phát triển của kinh tế bạc trên toàn cầu và tại Việt Nam. Sự kiện này tập trung xác định vị trí của kinh tế bạc trong mô hình tăng trưởng mới và chiến lược phát triển quốc gia, đồng thời đánh giá thực trạng già hóa dân số cùng tiềm năng thị trường kinh tế bạc ở nước ta. Quan trọng hơn, tọa đàm đề xuất khung chính sách phát triển kinh tế bạc giai đoạn 2026-2030, nhấn mạnh góc nhìn an ninh phi truyền thống để phát huy tối đa tiềm năng và nguồn lực từ nhóm dân số này.
Người cao tuổi: Trung tâm và chủ thể của xã hội
Phát biểu đề dẫn tại tọa đàm, Trung tướng, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống, đã nhấn mạnh rằng người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được quan tâm mà còn giữ vai trò đặc biệt trong xã hội. Họ vừa là trung tâm, vừa là chủ thể, đồng thời là người thụ hưởng các chính sách phát triển. Từ thực tiễn này, ông Yêm cho rằng cần đưa ra các giải pháp hiệu quả để phát huy nguồn lực người cao tuổi, đặc biệt khi Việt Nam hiện có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, nhiều người trong số đó vẫn có khả năng và nhu cầu tiếp tục tham gia lao động, đóng góp tích cực cho xã hội.
Bên cạnh đó, ông Yêm nhấn mạnh sự cần thiết phải xác định người cao tuổi là trung tâm trong các chính sách an sinh, đặc biệt là chăm sóc sức khỏe, nhằm bảo đảm họ được sống khỏe mạnh, an toàn và có chất lượng cuộc sống tốt. Đồng thời, việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách để người cao tuổi, với vai trò là người thụ hưởng, thực sự được hưởng lợi từ thành quả phát triển cả về vật chất lẫn tinh thần là vô cùng quan trọng, qua đó nâng cao vị thế và chất lượng cuộc sống của nhóm dân số này trong xã hội hiện đại.
Kinh tế bạc: Từ khái niệm đến thực tiễn
Chia sẻ tại tọa đàm, Phó Chủ tịch Thường trực Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam Trương Xuân Cừ đã định nghĩa kinh tế bạc là tổng thể các hoạt động kinh tế gắn với nhu cầu tiêu dùng, chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số. Hiện nay, kinh tế bạc tại Việt Nam đã hình thành với các hoạt động như chăm sóc y tế, phục hồi chức năng, dịch vụ dưỡng lão và ứng dụng công nghệ.
Ông Cừ nhấn mạnh: "Phát triển kinh tế bạc mang ý nghĩa chiến lược, góp phần chuyển từ tiếp cận thụ động sang chủ động, huy động nguồn lực xã hội, đa dạng hóa an sinh và thúc đẩy chuyển đổi số an toàn. Đây không chỉ là cơ hội kinh tế mà còn là giải pháp quan trọng bảo đảm an sinh trong bối cảnh già hóa dân số."
Thách thức và giải pháp cho phát triển kinh tế bạc
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội, trước hết cần nhìn nhận rõ vai trò của hệ thống chính sách trong phát triển lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và kinh tế bạc. Việt Nam đã có nhiều nhóm ngành liên quan đến kinh tế bạc, bao gồm chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng, bảo hiểm, du lịch nghỉ dưỡng, công nghệ hỗ trợ… Tuy nhiên, việc thống kê, phân tích và khai thác dữ liệu về các ngành này chưa được thực hiện đầy đủ.
Ông Phi cho rằng với sự hỗ trợ của công nghệ và dữ liệu, hoàn toàn có thể xác định quy mô và đóng góp của các lĩnh vực này trong nền kinh tế. Từ đó, cần xây dựng chiến lược đào tạo nguồn nhân lực phù hợp, từ đội ngũ quản lý đến bác sĩ, điều dưỡng, nhân viên chăm sóc, cũng như các chuyên ngành liên quan y học cổ truyền.
Nhấn mạnh vai trò của Hội Người cao tuổi Việt Nam là một chủ thể trung tâm, đóng vai trò kết nối, dẫn dắt và thúc đẩy sự tham gia của người cao tuổi, ông Phi đề xuất các trường đại học, đặc biệt là các cơ sở đào tạo y dược và chăm sóc sức khỏe, cần chủ động phối hợp Hội Người cao tuổi để xây dựng các chương trình hợp tác. Các bệnh viện, doanh nghiệp và tổ chức xã hội cũng cần tham gia vào mạng lưới này, tạo thành một hệ sinh thái phối hợp chặt chẽ.
Nhận định chung và khuyến nghị
Tại tọa đàm, các ý kiến cũng nhận định rằng quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh chóng lại mở ra một "thị trường" và nguồn lực mới. Việc phát triển kinh tế bạc được đánh giá là bước đi đúng hướng, phù hợp với xu thế toàn cầu. Tuy nhiên, một trong những rào cản lớn hiện nay là nhận thức về kinh tế bạc còn chưa đầy đủ. Nhiều người vẫn hiểu khái niệm này theo nghĩa hẹp, chủ yếu gắn với chăm sóc sức khỏe, dịch vụ dưỡng lão.
Bên cạnh đó, kinh tế bạc tại Việt Nam hiện vẫn phát triển manh mún, thiếu sự liên kết và chưa hình thành được một hệ sinh thái đồng bộ. Những "điểm nghẽn" về thể chế, chính sách và cơ chế khuyến khích đang là rào cản lớn đối với quá trình phát triển lĩnh vực này.
Các ý kiến nhấn mạnh, cần có giải pháp tổng thể để nâng cao nhận thức của toàn xã hội về kinh tế bạc; có các chính sách phân loại linh hoạt theo tính chất lao động, thay vì áp dụng đồng loạt, nhằm vừa bảo đảm an sinh vừa tận dụng được kinh nghiệm và tri thức của lực lượng lao động cao tuổi. Đồng thời, các cơ quan chức năng, đặc biệt là các chuyên gia pháp lý, cần thực hiện rà soát lại hệ thống pháp luật liên quan đến người cao tuổi. Những quy định nào không còn phù hợp với xu thế phát triển kinh tế bạc cần được kiến nghị sửa đổi.
Đi đôi với việc gỡ khó về thể chế, nên xây dựng các cơ chế tài chính và cơ chế thu hút nhân tài là người cao tuổi, đặc biệt là đội ngũ trí thức, chuyên gia tiếp tục tham gia đóng góp cho xã hội.
