Theo Tiến sĩ, lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu phát triển y dược cổ truyền Việt Nam, cây tam thất (tên khoa học Panax notoginseng, thuộc họ nhân sâm) không chỉ có tác dụng hoạt huyết, bổ máu quen thuộc mà còn được quan tâm nhờ khả năng hỗ trợ phòng ngừa, cải thiện tình trạng u bướu. Trong Đông y, nhiều nghiên cứu hiện đại tập trung làm rõ vai trò của tam thất đối với điều hòa hệ miễn dịch, chống oxy hóa và ức chế sự tăng sinh bất thường của tế bào – những yếu tố cốt lõi liên quan đến quá trình hình thành và phát triển khối u.
Hoạt chất chính trong tam thất
Giá trị vượt trội của tam thất đến từ các hoạt chất sinh học quý giá. Nhóm saponin được xác định là hoạt chất chủ đạo, chiếm hàm lượng cao nhất, quyết định phần lớn giá trị dược lý. Các tác dụng nổi bật của saponin bao gồm điều hòa tuần hoàn máu, giảm kết tập tiểu cầu ở mức điều hòa, bảo vệ thành mạch, chống viêm, chống oxy hóa và tăng cường hệ miễn dịch. Bên cạnh saponin, flavonoid là nhóm hợp chất quan trọng khác với khả năng chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp trung hòa gốc tự do, bảo vệ tế bào, giảm viêm và bảo vệ hệ tim mạch. Khoa học đã chứng minh stress oxy hóa là nguyên nhân hàng đầu gây lão hóa và nhiều bệnh mạn tính, và flavonoid trong tam thất góp phần làm chậm quá trình này.
Cách dùng và liều lượng
Theo lương y Giang, tam thất có thể dùng dạng bột, sắc nước uống, hầm với thực phẩm hoặc ngâm mật ong. Liều dùng phổ biến cho người trưởng thành dao động 3-6g mỗi ngày, tùy mục đích và thể trạng. Tuy nhiên, chuyên gia nhấn mạnh không nên tự ý dùng liều cao kéo dài với mong muốn “đánh tan khối u”. Tam thất không phải thuốc đặc trị ung thư và không thể thay thế phẫu thuật, hóa trị hay xạ trị. Bệnh nhân ung thư đang điều trị cần có sự đồng ý của bác sĩ để tránh tương tác thuốc. Phụ nữ mang thai, người có rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc chống đông cần thận trọng vì tam thất tác động đến hệ tuần hoàn.
Những lưu ý quan trọng
Nhiều người thắc mắc về việc nam giới dùng tam thất có gây yếu sinh lý hay không. Hiện chưa có bằng chứng khoa học khẳng định điều này, nhưng cần sử dụng đúng liều lượng. Trong thực tế, đã có trường hợp người bệnh tự ý ngừng điều trị tiểu đường để dùng thuốc nam dẫn đến hôn mê, hoặc uống thuốc nam không rõ nguồn gốc gây suy tim, nhiễm trùng huyết. Vì vậy, người dân cần tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng tam thất, đặc biệt khi có bệnh nền hoặc đang điều trị y tế.
