Cảnh báo viêm tai giữa ứ dịch: Bệnh âm thầm gây hại thính lực và ngôn ngữ ở trẻ nhỏ
Theo thông tin từ Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, viêm tai giữa ứ dịch (Otitis media with effusion - O.M.E) là một bệnh lý nguy hiểm nhưng thường bị bỏ qua do diễn biến âm thầm. Khác với viêm tai giữa cấp tính gây đau đớn dữ dội và sốt cao, viêm tai giữa ứ dịch không có triệu chứng rõ rệt, khiến nhiều gia đình chủ quan. Bệnh có thể đe dọa thính lực và khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ, đặc biệt ở độ tuổi từ 6 tháng đến 3 tuổi.
Viêm tai giữa ứ dịch là gì?
Viêm tai giữa ứ dịch, còn gọi là viêm tai giữa không nung mủ, là tình trạng niêm mạc tai giữa bị viêm kèm tiết dịch. Dịch nhầy vô khuẩn ứ đọng mạn tính trong hòm tai nhưng không có triệu chứng nhiễm trùng cấp tính, khiến phụ huynh khó nhận biết bằng mắt thường. Bệnh thường gặp nhất ở trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi, nhưng trẻ lớn hơn vẫn có nguy cơ mắc phải. Dựa vào thời gian dịch tồn tại, bệnh được chia thành ba thể: cấp tính (dưới 3 tuần), bán cấp (từ 3 tuần đến 3 tháng) và mạn tính (trên 3 tháng, dễ để lại biến chứng).
Nguyên nhân gây bệnh ở trẻ nhỏ
BS Tăng Thị Minh Thu, Khoa Nhi, Bệnh viện TWQĐ 108, cho biết trẻ nhỏ dễ mắc bệnh do vòi nhĩ (ống nối tai giữa và họng) chưa phát triển hoàn thiện, ngắn và nằm ngang hơn người lớn, khiến dịch dễ bị tắc nghẽn. Các yếu tố thúc đẩy bao gồm:
- Nhiễm khuẩn hô hấp: Viêm mũi họng, cúm làm phù nề vòi nhĩ.
- Viêm VA: VA quá phát gây chèn ép, bít tắc đường thoát tự nhiên của dịch tai giữa.
- Yếu tố môi trường: Khói thuốc lá, khói bụi, phấn hoa hoặc các tác nhân gây dị ứng.
- Nguyên nhân khác: Trào ngược dạ dày thực quản, dị dạng bẩm sinh vùng vòm họng hay hàm mặt (hở hàm ếch), hoặc chấn thương áp lực (do đi máy bay, lặn sâu).
Dấu hiệu nhận biết: Đừng đợi con kêu đau mới đi khám
Vì không gây đau, cha mẹ cần đặc biệt lưu ý đến các thay đổi hành vi của trẻ:
- Giảm thính lực: Trẻ không quay đầu khi gọi, thường xuyên hỏi lại, hoặc xem tivi, điện thoại với âm lượng rất lớn.
- Chậm phát triển ngôn ngữ: Trẻ chậm nói, nói ngọng hoặc phát âm không rõ chữ so với bạn bè cùng lứa.
- Biểu hiện tại tai: Trẻ lớn có thể phàn nàn về cảm giác ù tai, đầy tai hoặc nghe thấy tiếng "lùng bùng", có cảm giác "có nước bên trong tai".
Biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị kịp thời
Nếu không được xử trí kịp thời, dịch ứ đọng kéo dài có thể dẫn đến những tổn thương khó hồi phục:
- Xơ nhĩ, xẹp nhĩ: Màng nhĩ bị co kéo, biến dạng hoặc hình thành túi co kéo màng nhĩ.
- Cholesteatoma: Một khối u biểu bì lạc chỗ hình thành tại tai giữa hoặc xương chũm, có khả năng tăng trưởng, ăn mòn phá hủy các cấu trúc xương tai, gây mất thính lực vĩnh viễn và biến chứng nguy hiểm.
- Hệ lụy xã hội: Nghe kém trong giai đoạn vàng phát triển khiến trẻ phát âm sai, khó giao tiếp và ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập.
Chẩn đoán và phương pháp điều trị
Khi nghi ngờ, trẻ cần được khám chuyên khoa Nhi - Tai mũi họng để chẩn đoán:
- Nội soi tai: Quan sát màu sắc và sự thay đổi của màng nhĩ.
- Đo nhĩ lượng và đánh giá thính lực: Đánh giá chức năng vòi nhĩ, màng nhĩ, áp lực trong hòm tai, chuỗi xương con và mức độ nghe kém.
Phương pháp điều trị:
- Điều trị nội khoa: Sử dụng kháng sinh (nếu có nhiễm trùng), thuốc kháng Histamin, thuốc thông mũi hoặc Corticoid ngắn ngày để làm thông thoáng vòi nhĩ.
- Điều trị ngoại khoa: Chỉ định khi điều trị thuốc không hiệu quả sau 4 tháng hoặc trẻ có dấu hiệu giảm thính lực nặng: nạo VA giúp giải phóng sự chèn ép vòi tai; đặt ống thông khí là thủ thuật nhỏ giúp hút dịch và cân bằng áp suất. Ống thường tự rơi ra sau 3-18 tháng, giúp trẻ hồi phục thính lực gần như lập tức.
Cách phòng ngừa cho trẻ
Để bảo vệ đôi tai của bé, chuyên gia khuyến cáo cha mẹ nên:
- Vệ sinh môi trường: Giữ nhà cửa thoáng mát, tuyệt đối không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá.
- Chăm sóc khi bơi lội: Vệ sinh tai khô ráo bằng khăn mềm hoặc bông thấm sau khi trẻ tắm hoặc bơi.
- Điều trị triệt để: Không chủ quan với các đợt viêm mũi họng, cảm cúm.
- Dinh dưỡng và tiêm phòng: Cho trẻ bú mẹ ít nhất 6 tháng đầu, tiêm chủng đầy đủ để tăng sức đề kháng. Khi bú bình, cần kê cao đầu, tránh để trẻ nằm phẳng dễ gây sặc, trớ dịch vào tai.
Bài viết được thực hiện bởi Tuấn Minh.
