Cảnh báo đột quỵ dịp Tết: Người cao tuổi cần cẩn trọng với dấu hiệu đau chân khi đi bộ
Theo bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Phó giám đốc Trung tâm Đột quỵ tại Bệnh viện Bạch Mai, Tết Nguyên đán là thời điểm có nhiều biến động về nhịp sinh học, chế độ dinh dưỡng và các yếu tố môi trường. Đối với nhóm bệnh nhân có tiền sử đột quỵ hoặc các yếu tố nguy cơ nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, đây là giai đoạn tiềm ẩn nhiều nguy cơ tái phát biến cố mạch máu não.
Tuân thủ đơn thuốc và kiểm soát yếu tố nguy cơ
Bác sĩ Dũng nhấn mạnh, sự xáo trộn trong chế độ ăn uống và sinh hoạt ngày Tết là tác nhân trực tiếp làm mất ổn định huyết áp. Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ độc lập và quan trọng nhất dẫn đến đột quỵ, cả tái phát lẫn mắc mới. Trong dịp Tết, hai tác nhân chính gây mất kiểm soát huyết áp bao gồm:
- Dư thừa natri: Các thực phẩm truyền thống như thịt muối, dưa muối, giò chả, bánh chưng có hàm lượng natri cao, gây giữ nước trong lòng mạch, làm tăng tiền tải và gia tăng áp lực lên thành mạch vốn đã tổn thương.
- Rượu bia và chất kích thích: Ethanol và các chất kích thích khác gây kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim và co mạch ngoại biên, dẫn đến các cơn tăng huyết áp kịch phát.
Một sai lầm phổ biến là tâm lý "kiêng thuốc" ngày Tết do lo sợ "mất lộc, đen đủi đầu năm" hoặc quên liều vì lịch trình du xuân. Bác sĩ Dũng khuyến cáo: "Người bệnh cần duy trì thuốc liên tục, đều đặn hằng ngày, nhằm bảo đảm huyết áp mục tiêu tối ưu dưới 130/80 mmHg." Đối với bệnh nhân sử dụng thuốc kháng kết tập tiểu cầu hoặc thuốc kháng đông, việc dùng rượu bia có thể làm thay đổi chuyển hóa thuốc tại gan, tăng nguy cơ chảy máu tiêu hóa hoặc chảy máu não.
Chú ý dấu hiệu cảnh báo và xử trí kịp thời
Dịp Tết thường trùng với các đợt không khí lạnh tăng cường. Thời tiết lạnh và nhiệt độ thấp gây co mạch toàn thân để giữ nhiệt, làm tăng sức cản ngoại biên và huyết áp. Để phòng ngừa hiện tượng co mạch đột ngột, người bệnh cần tránh thay đổi nhiệt độ môi trường quá nhanh. Đặc biệt khi thức dậy vào sáng sớm, nên ngồi lại trên giường vài phút trước khi đứng dậy để cơ thể kịp thích nghi.
Trong cấp cứu đột quỵ, nguyên lý tối thượng là: "Thời gian là não" (Time is Brain). Mỗi phút trôi qua, gần 2 triệu tế bào thần kinh có thể bị mất đi. Vì thế, trong xử trí ban đầu, cần đặt bệnh nhân nằm nghiêng trên mặt phẳng an toàn, đầu cao khoảng 30 độ để bảo vệ đường hô hấp. Nới lỏng quần áo và ghi nhớ chính xác thời điểm khởi phát triệu chứng. Gọi cấp cứu để vận chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất.
Bác sĩ Dũng cảnh báo: "Không tự ý cho bệnh nhân uống bất cứ thứ gì, kể cả thuốc hạ áp hay An cung ngưu hoàng hoàn; không thực hiện các biện pháp dân gian như chích máu đầu ngón tay hay nặn chanh vào miệng." Nếu bệnh nhân được đưa đến bệnh viện trong "giờ vàng" (trước 4,5 giờ đối với thuốc tiêu sợi huyết), tỉ lệ hồi phục hoàn toàn và hạn chế di chứng sẽ cao hơn rất nhiều.
Nhận diện dấu hiệu thần kinh khu trú với quy tắc F.A.S.T
Đột quỵ não thường không báo trước bằng những cơn đau dữ dội mà biểu hiện qua các khiếm khuyết thần kinh xuất hiện đột ngột. Quy tắc F.A.S.T là "chìa khóa" giúp nhận diện nhanh:
- F (Face - Khuôn mặt): Miệng lệch, nhân trung không cân đối khi cười hoặc nói.
- A (Arm - Tay): Yếu hoặc liệt vận động một bên cơ thể. Kiểm tra bằng cách yêu cầu bệnh nhân giơ thẳng hai tay ra phía trước; nếu một bên rơi xuống hoặc không thể nâng lên, đây là dấu hiệu cảnh báo.
- S (Speech - Ngôn ngữ): Nói ngọng, líu lưỡi hoặc đột ngột không hiểu lời người khác.
- T (Time - Thời gian): Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào trên, cần coi đây là tình trạng cấp cứu khẩn cấp.
Đột quỵ và đột tử đều là những tình huống y khoa khẩn cấp, có thể xảy ra bất ngờ và cướp đi sinh mạng chỉ trong vài phút. Sự khác biệt trong nguyên nhân, biểu hiện và cách xử trí đòi hỏi người dân phải hiểu đúng để hành động kịp thời. Người cao tuổi cần đặc biệt cẩn trọng với dấu hiệu đau chân khi đi bộ, vì đây có thể là triệu chứng liên quan đến các vấn đề mạch máu, làm tăng nguy cơ đột quỵ trong dịp Tết.
