Chiều cuối tuần, căn bếp nhỏ của bà Hạnh 65 tuổi ở phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ lại đỏ lửa. Trên mâm cơm là những món quen thuộc: bát canh rau cải, đĩa cá kho thơm mùi tiêu, ít thịt luộc chấm mắm gừng và đĩa cà pháo giòn tan. Với chị Lan, con gái bà, đó là hương vị của tuổi thơ. Bữa ăn kết thúc, bà Hạnh mở ngăn kéo cạnh tủ lạnh, lấy ra một chiếc hộp nhựa nhỏ đã sờn góc. Bên trong là bốn lọ viên uống: canxi, vitamin D, dầu cá omega-3 và vitamin B12. Bà rót nửa cốc nước ấm, lần lượt uống từng viên. Chị Lan bật cười: “Ăn uống đầy đủ thế này rồi mà mẹ còn phải uống nhiều vitamin vậy sao?” Bà Hạnh chỉ cười hiền: “Bác sĩ bảo tuổi này cơ thể không còn như trước nữa”.
Thực trạng già hóa dân số toàn cầu
Theo Liên Hợp Quốc, dân số toàn cầu đang già hóa với tốc độ chưa từng có. Đến năm 2050, số người từ 65 tuổi trở lên được dự báo sẽ tăng lên khoảng 1,6 tỷ người. Khi tuổi thọ tăng lên, các nhà khoa học ngày càng quan tâm đến câu hỏi: vì sao người lớn tuổi lại cần chú ý đến vitamin và dinh dưỡng nhiều hơn người trẻ?
Sự thay đổi sinh lý bên trong cơ thể
Lão hóa không chỉ là mái tóc bạc hay nếp nhăn. Những thay đổi đầu tiên diễn ra trong dạ dày, nơi lượng axit tiêu hóa giảm dần; dưới làn da, nơi khả năng tổng hợp vitamin D từ ánh nắng suy yếu; trong từng thớ cơ, nơi cơ thể không còn phản ứng với protein hiệu quả. Nói cách khác, khi bước qua tuổi trung niên, điều thay đổi là cách cơ thể xử lý bữa ăn.
Vitamin B12 và vấn đề hấp thu
Vitamin B12 là một ví dụ điển hình. Khác với nhiều loại vitamin khác, B12 không thể được hấp thu chỉ bằng việc ăn thịt, cá hay trứng. Để đi từ thức ăn vào máu, nó cần axit dạ dày để tách khỏi thực phẩm và một loại protein đặc biệt gọi là “yếu tố nội tại” (intrinsic factor) để vận chuyển qua ruột. Theo National Institutes of Health (NIH), từ 3% đến hơn 40% người cao tuổi có dấu hiệu thiếu vitamin B12, tùy theo tiêu chuẩn đánh giá và nhóm dân số nghiên cứu. Một nguyên nhân phổ biến là tình trạng viêm teo niêm mạc dạ dày, làm giảm khả năng tiết axit và hấp thu vitamin. Điều đó có nghĩa là một người 70 tuổi vẫn có thể ăn một miếng thịt bò giống hệt người 30 tuổi, nhưng lượng vitamin B12 cơ thể họ thực sự hấp thu lại ít hơn đáng kể.
Vitamin D và canxi: câu chuyện của xương
Khoảng 80–90% vitamin D của cơ thể được tạo ra nhờ ánh nắng mặt trời. Tuy nhiên, theo tuổi tác, làn da mất dần khả năng tổng hợp vitamin này, trong khi chức năng của thận, cơ quan chuyển vitamin D thành dạng hoạt động cũng suy giảm. Hệ quả là nguy cơ thiếu vitamin D tăng lên, kéo theo giảm hấp thu canxi, suy yếu cơ bắp và tăng nguy cơ té ngã. Nhiều người vẫn nghĩ loãng xương chỉ đơn giản là “thiếu canxi”. Thực tế, canxi giống như những viên gạch, còn vitamin D, hormone và vận động mới là “người thợ xây”. Nếu thiếu một trong những yếu tố ấy, cơ thể khó đưa canxi vào xương hiệu quả.
Cơ bắp và hội chứng mất cơ theo tuổi
Các nhà khoa học gọi hiện tượng này là “anabolic resistance”, tình trạng cơ bắp của người lớn tuổi phản ứng kém hơn với lượng protein được đưa vào. Nếu không được cung cấp đủ protein và vận động thường xuyên, khối cơ sẽ giảm dần, dẫn đến hội chứng mất cơ theo tuổi (sarcopenia). Người lớn tuổi vì thế không chỉ yếu hơn, mà còn dễ té ngã, phục hồi chậm sau chấn thương và mất dần khả năng sinh hoạt độc lập.
Lời khuyên từ chuyên gia
Các chuyên gia đều nhấn mạnh rằng vitamin không phải là “lá bùa chống lão hóa”. Với nhiều người, một chế độ ăn cân đối, duy trì vận động, ngủ đủ giấc và khám sức khỏe định kỳ vẫn là nền tảng quan trọng nhất. Việc bổ sung vitamin hay khoáng chất chỉ nên được cân nhắc khi có nguy cơ thiếu hụt, chế độ ăn không đáp ứng hoặc theo chỉ định của bác sĩ.
Có lẽ, điều đáng suy ngẫm nhất không phải là số lượng những viên vitamin trong chiếc hộp của bà Hạnh. Mà là câu nói ngắn gọn bà dành cho con gái sau bữa cơm hôm ấy: “Không phải mẹ ăn khác đi. Chỉ là cơ thể mẹ không còn giống ngày xưa nữa”. Lão hóa không bắt đầu từ mái tóc bạc. Nó bắt đầu từ cách cơ thể âm thầm thay đổi để tiếp nhận từng bữa ăn. Hiểu được điều đó không khiến chúng ta sợ tuổi già hơn, nhưng có thể giúp mỗi người chuẩn bị cho hành trình ấy bằng những lựa chọn đúng đắn và khoa học hơn.
