Bữa ăn của người Việt khó lòng thiếu chén nước mắm hay nước tương. Từ rau luộc, thịt luộc, cá hấp đến đậu phụ rán, món nào cũng cần chấm một lần mới thấy trọn vị. Chính sự quen thuộc này khiến nhiều người chủ quan, không nhận ra rằng chén nước chấm bé nhỏ có thể là nguồn muối lớn nhất trong bữa ăn.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, chia sẻ trên VnExpress, điều đáng lo không phải một bữa ăn mặn mà là việc cơ thể phải tiếp nhận lượng natri dư thừa mỗi ngày. Sự tích lũy kéo dài là yếu tố thúc đẩy tổn thương thận và tiến triển thành bệnh thận mạn.
Vì sao thận bị tổn thương khi ăn mặn?
Thận đảm nhận vai trò lọc máu, đào thải chất thải, trong đó có natri từ muối ăn. Khi natri nạp vào quá nhiều, hệ thống lọc phải tăng cường hoạt động. Không chỉ cầu thận, toàn bộ hệ thống lọc đều phải “gồng mình”. Lượng máu đến thận tăng lên để phục vụ việc lọc, các ống thận cũng làm việc nhiều hơn để đào thải muối.
Trong ngắn hạn, cơ thể có thể thích nghi. Nhưng nếu tình trạng này kéo dài nhiều năm, cầu thận sẽ phì đại, sau đó xơ hóa và cuối cùng suy giảm chức năng. Điều nguy hiểm là tổn thương thận diễn ra âm thầm. Khác với đau dạ dày hay đau khớp, bệnh thận giai đoạn đầu ít triệu chứng. Khi thấy phù, mệt mỏi hoặc xét nghiệm bất thường, bệnh thường đã tiến triển xa.
Ẩn dụ đội bóng 11 người
Để dễ hình dung, PGS Nguyễn Bách so sánh thận với đội bóng 11 cầu thủ. Nếu một cầu thủ nhận thẻ đỏ ngay đầu trận, 10 người còn lại vẫn thi đấu nhưng phải chạy nhiều hơn, nhanh xuống sức. Ngược lại, nếu chỉ thiếu người vào phút cuối, áp lực sẽ không lớn.
Thận cũng vậy. Một vài bữa ăn mặn chưa gây hậu quả nghiêm trọng. Nhưng nếu ngày nào thận cũng phải làm việc quá tải để xử lý muối thừa, chức năng lọc sẽ dần suy giảm theo thời gian.
Thủ phạm trong chén nước chấm
Nhiều người nghĩ mình không ăn mặn vì món ăn nêm nếm vừa phải. Tuy nhiên, lượng natri đáng kể lại đến từ chén nước mắm hoặc nước tương trên bàn. Mỗi miếng thịt, mỗi cọng rau chấm thêm một lần, sau bữa ăn tổng lượng muối nạp vào có thể vượt xa mức khuyến nghị mà người ăn không nhận ra.
Không chỉ nước mắm, các loại nước tương, nước chấm pha sẵn, thực phẩm chế biến sẵn, đồ hộp và món muối chua cũng góp phần làm tăng tổng natri hằng ngày.
Càng ăn mặn, vị giác càng nhạt
Theo PGS Nguyễn Bách, vị giác con người có khả năng thích nghi rất mạnh. Trẻ nhỏ vốn quen vị nhạt từ sữa mẹ, nhưng càng lớn thức ăn càng đậm đà hơn, vị giác dần thay đổi. Bác sĩ chia sẻ: “Ăn riết rồi thành quen, thiếu muối lại thấy không ngon”. Đó là lý do nhiều người thấy bữa cơm nhạt nếu thiếu chén nước mắm, dù lượng muối trong món ăn đã đủ.
Lợi ích của việc giảm muối không chỉ ở thận
Theo chuyên gia, giảm muối giúp kiểm soát huyết áp tốt hơn. Một số nghiên cứu cho thấy chỉ cần giảm muối trong khẩu phần, huyết áp có thể giảm khoảng 10-20 mmHg ở một số người mà chưa cần dùng thuốc. Mức cải thiện này có ý nghĩa trong việc giảm nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và hạn chế tổn thương thận do tăng huyết áp kéo dài.
Bệnh thận mạn – gánh nặng thầm lặng tại Việt Nam
Bệnh thận mạn đang trở thành gánh nặng sức khỏe lớn. Một số khảo sát cho thấy khoảng 12,8% người trưởng thành mắc bệnh thận mạn, tương đương gần 8,7 triệu người. Phần lớn người bệnh không biết mình mắc bệnh vì diễn tiến âm thầm suốt nhiều năm.
Không cần bỏ nước mắm, chỉ cần đổi cách dùng
Chuyên gia khẳng định không nhất thiết loại bỏ hoàn toàn nước mắm hay nước tương. Điều quan trọng là giảm dần lượng sử dụng để vị giác kịp thích nghi.
Người nội trợ có thể nêm món ăn nhạt hơn một chút, pha loãng nước chấm với chanh, tỏi, ớt thay vì dùng nguyên chất, hạn chế chấm quá nhiều lần. Tăng cường rau xanh, trái cây tươi và giảm thực phẩm chế biến sẵn cũng giúp cắt giảm natri.
Một chén nước chấm nhỏ tưởng không đáng kể, nhưng nếu xuất hiện trong mọi bữa ăn suốt nhiều năm, nó tạo ra khác biệt lớn với sức khỏe thận. Bảo vệ thận đôi khi chỉ bắt đầu từ việc giảm một chút muối trong bữa ăn hằng ngày.
