Chuyên gia dinh dưỡng giải mã: Chỉ số đường huyết (GI) không phải là tất cả
Trong thế giới dinh dưỡng, chỉ số đường huyết (GI) từ lâu đã được xem như một công cụ quan trọng để đánh giá thực phẩm, đặc biệt đối với những người mắc bệnh đái tháo đường hoặc có nhu cầu kiểm soát cân nặng. Tuy nhiên, theo cử nhân điều dưỡng Đỗ Át K từ Khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, việc chỉ dựa vào GI có thể dẫn đến những hiểu lầm không đáng có. Thực tế, thực phẩm có GI cao không nhất thiết phải bị loại bỏ hoàn toàn khỏi khẩu phần ăn. Điều quan trọng hơn là cần hiểu rõ về tải lượng đường huyết (GL) – một chỉ số phản ánh chính xác hơn ảnh hưởng của thực phẩm trong từng khẩu phần cụ thể.
Chỉ số đường huyết (GI) và những hạn chế cần biết
Chỉ số đường huyết (Glycemic Index – GI) được định nghĩa là thước đo tốc độ làm tăng đường huyết sau khi tiêu thụ 50g carbohydrate từ một loại thực phẩm nhất định. Trong đó, glucose được lấy làm chuẩn với GI = 100. Ví dụ, cơm trắng có GI khoảng 83, trong khi yến mạch chỉ ở mức trung bình, khoảng 55. Tuy nhiên, điều dưỡng Đỗ Át K nhấn mạnh rằng GI được tính dựa trên một lượng carbohydrate cố định (50g), điều này không phản ánh khẩu phần ăn thực tế hàng ngày của mỗi người. Sự khác biệt này có thể dẫn đến những quyết định sai lầm khi lựa chọn thực phẩm, gây ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe.
Tải lượng đường huyết (GL): Chỉ số “thực tế” hơn cho người tiêu dùng
Khác với GI, tải lượng đường huyết (GL) tính đến lượng thực phẩm mà bạn thực sự tiêu thụ trong một bữa ăn. Điều này giúp GL phản ánh chính xác hơn mức độ ảnh hưởng của thực phẩm đến đường huyết. Điều dưỡng Đỗ Át K đưa ra một ví dụ điển hình: dưa hấu có GI khá cao, khoảng 72, khiến nhiều người e ngại. Tuy nhiên, để hấp thụ đủ 50g carbohydrate từ dưa hấu, bạn phải ăn tới 600-700g, một lượng vượt xa khẩu phần thông thường. Trong thực tế, nếu chỉ ăn khoảng 200g dưa hấu (tương đương 3-4 miếng), lượng carbohydrate nạp vào chỉ khoảng 14g. Khi đó, GL của dưa hấu ở mức 10, thuộc ngưỡng trung bình, cho thấy tác động đến đường huyết không quá cao như nhiều người vẫn nghĩ.
Điều này minh chứng rằng có nhiều thực phẩm có GI cao nhưng GL lại thấp hoặc trung bình, đồng nghĩa với việc chúng vẫn có thể được sử dụng một cách hợp lý trong chế độ ăn uống hàng ngày. Nói cách khác, GI cho biết tốc độ tăng đường huyết, còn GL phản ánh mức ảnh hưởng thực tế của thực phẩm trong khẩu phần ăn cụ thể.
Lời khuyên từ chuyên gia: Xây dựng chế độ dinh dưỡng toàn diện
Khi xây dựng chế độ dinh dưỡng, đặc biệt cho người bệnh đái tháo đường hoặc cần kiểm soát cân nặng, điều dưỡng Đỗ Át K khuyến cáo không nên chỉ tập trung vào GI mà cần cân nhắc thêm các yếu tố quan trọng sau:
- Lượng thực phẩm tiêu thụ trong mỗi bữa ăn.
- Cách kết hợp các nhóm thực phẩm khác nhau để tạo sự cân bằng.
- Tổng thể chế độ dinh dưỡng hàng ngày, bao gồm cả chất xơ, protein và chất béo lành mạnh.
Không phải mọi thực phẩm có GI cao đều cần phải kiêng khem hoàn toàn. Điều quan trọng là ăn đúng lượng, đúng cách và duy trì một chế độ ăn cân đối, phù hợp với nhu cầu cá nhân. Mỗi người có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau, vì vậy nếu chưa xác định được khẩu phần phù hợp, người dân nên đến thăm khám và tư vấn tại các cơ sở chuyên khoa để nhận được hướng dẫn chi tiết và an toàn.
