Liệu pháp CAR-T: Đột phá y học hay chỉ là lời đồn thổi trên mạng xã hội?
Trong thời gian gần đây, liệu pháp CAR-T (Chimeric Antigen Receptor T-cell) thường được nhắc đến trên các nền tảng mạng xã hội với những cụm từ như “liệu pháp đột phá”, “hy vọng cuối cùng” hay thậm chí “chữa khỏi ung thư”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, để hiểu đúng về phương pháp này, cần nhìn nhận cả tiềm năng lẫn những giới hạn rất thực tế của nó.
Bản chất của liệu pháp CAR-T: Không phải thuốc thông thường
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Duy Anh từ Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân Quốc tế (Bệnh viện Đa khoa Phương Đông) cho biết, CAR-T không phải là thuốc theo nghĩa truyền thống mà là liệu pháp miễn dịch được “thiết kế riêng” cho từng bệnh nhân. Quy trình bắt đầu bằng việc thu thập tế bào T – một loại tế bào miễn dịch từ máu của người bệnh. Sau đó, các tế bào này được chỉnh sửa gene trong phòng thí nghiệm để mang thụ thể đặc hiệu, giúp nhận diện và tấn công tế bào ung thư. Những tế bào T được “lập trình” này được nhân lên với số lượng lớn rồi truyền trở lại cơ thể người bệnh, nơi chúng chủ động tìm và tiêu diệt các tế bào ác tính.
Tính cá thể hóa là điểm mạnh nổi bật của CAR-T, nhưng cũng chính điều này khiến quy trình trở nên phức tạp và tốn kém. Chuyên gia từ Viện nghiên cứu Tế bào gốc và Công nghệ gen Vinmec đã thực hiện các bước trong liệu pháp này, nhấn mạnh sự tỉ mỉ cần thiết.
Giới hạn trong chỉ định: Không áp dụng cho mọi loại ung thư
Theo bác sĩ Nguyễn Duy Anh, CAR-T hiện không phải là phương pháp điều trị phổ biến cho tất cả các bệnh ung thư. Trên thực tế, liệu pháp này chủ yếu được chỉ định cho một số ung thư máu, thường ở giai đoạn bệnh đã kháng hoặc tái phát sau nhiều phương pháp điều trị khác. Các bệnh lý có nhiều bằng chứng hiệu quả của CAR-T bao gồm:
- Bạch cầu cấp dòng lympho tế bào B (đặc biệt ở trẻ em và người trẻ)
- Lymphoma tế bào B lớn lan tỏa
- Đa u tủy
Ngay cả trong những bệnh này, không phải tất cả bệnh nhân đều phù hợp. Việc chỉ định phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ sự biểu hiện kháng nguyên mục tiêu trên tế bào ung thư đến thể trạng và đặc điểm sinh học của từng cá nhân.
Hiệu quả cao nhưng rủi ro và chi phí không nhỏ
Điểm khiến CAR-T được giới chuyên môn đánh giá cao là tỷ lệ đáp ứng ấn tượng ở nhóm bệnh nhân được chọn lọc đúng chỉ định. Nhiều nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ lui bệnh hoàn toàn cao, với một số trường hợp duy trì ổn định trong nhiều năm. Đối với những người từng được coi là “đã hết lựa chọn điều trị”, CAR-T thực sự mở ra một cánh cửa mới đầy hy vọng.
Tuy nhiên, đây cũng là một trong những liệu pháp đắt đỏ nhất hiện nay, với chi phí có thể lên tới hàng tỷ đồng cho mỗi ca điều trị. Khoản chi này bao gồm toàn bộ quy trình từ thu thập tế bào, chỉnh sửa gene, nuôi cấy, đến theo dõi và chăm sóc y tế chuyên sâu sau truyền.
Quan trọng hơn, CAR-T tiềm ẩn các tác dụng phụ nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng, thường xuất hiện trong những ngày đầu sau điều trị. Các rủi ro phổ biến bao gồm:
- Hội chứng giải phóng cytokine: Phản ứng viêm toàn thân mạnh do tế bào miễn dịch hoạt động quá mức.
- Độc tính thần kinh: Có thể gây lú lẫn, co giật hoặc hôn mê.
Vì vậy, liệu pháp này chỉ được triển khai tại các trung tâm chuyên sâu, có khả năng hồi sức và theo dõi sát sao người bệnh.
Kết luận: Cần nhìn nhận đúng đắn về CAR-T
Việc gọi CAR-T là phương pháp “chữa khỏi ung thư” dễ tạo ra kỳ vọng sai lệch trong cộng đồng. Ở một số bệnh nhân, liệu pháp này giúp đạt lui bệnh kéo dài, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc ung thư đã được loại bỏ vĩnh viễn hay CAR-T có thể áp dụng rộng rãi cho mọi trường hợp. Ngay cả khi đáp ứng tốt, nguy cơ tái phát vẫn tồn tại và người bệnh cần được theo dõi lâu dài.
CAR-T là thành tựu khoa học đáng ghi nhận, đại diện cho xu hướng điều trị ung thư chính xác và cá thể hóa. Tuy nhiên, cũng như mọi tiến bộ y học khác, liệu pháp này cần được đặt đúng vị trí: hiệu quả cao trong phạm vi chỉ định hẹp, đi kèm chi phí lớn và rủi ro không nhỏ. Người dân nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế thay vì tin tưởng hoàn toàn vào thông tin trên mạng xã hội.
