Liệu pháp CAR-T: Bước tiến vượt bậc trong cuộc chiến chống ung thư
Theo thông tin từ Viện Y học ứng dụng Việt Nam, liệu pháp tế bào CAR-T (tên đầy đủ là liệu pháp miễn dịch tế bào T có thụ thể kháng nguyên dạng khảm) đang được xem như một cuộc cách mạng trong điều trị ung thư. Phương pháp này khai thác chính hệ thống miễn dịch của bệnh nhân, biến đổi các tế bào T thành một loại "thuốc sống" có khả năng nhắm mục tiêu chính xác và tiêu diệt tế bào ung thư.
Cơ chế hoạt động của liệu pháp CAR-T
Các tế bào ung thư thường có khả năng "trốn thoát" khỏi sự giám sát của hệ miễn dịch. Liệu pháp CAR-T được thiết kế để vượt qua trở ngại này bằng cách tăng cường năng lực của tế bào T – vốn được coi là "bộ máy tấn công" chủ chốt. Quá trình này giúp chúng phát hiện và tấn công hiệu quả hơn các tế bào ác tính.
Vào tháng 8/2017, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phê duyệt liệu pháp CAR-T đầu tiên có tên Kymriah (do Novartis cung cấp) để điều trị bệnh bạch cầu tăng lympho B cấp ở trẻ em và người lớn. Chỉ hai tháng sau, vào tháng 10/2017, FDA tiếp tục thông qua liệu pháp thứ hai là Yescarta (từ Gilead) dành cho các bệnh nhân mắc u lympho tế bào B.
Quy trình tạo ra tế bào CAR-T
Việc sản xuất tế bào CAR-T là một hành trình phức tạp kéo dài vài tuần, bắt đầu bằng bước thu thập tế bào T từ máu của bệnh nhân:
- Bệnh nhân được kết nối với hai đường truyền tĩnh mạch trong khoảng 2-3 giờ.
- Máu được rút ra từ một đường, tách lấy tế bào T, sau đó phần máu còn lại được trả lại cơ thể qua đường thứ hai.
- Các tế bào T này sau đó được chuyển đến phòng thí nghiệm để gắn thụ thể CAR đặc hiệu, giúp chúng nhận diện chính xác tế bào ung thư.
- Cuối cùng, tế bào CAR-T được truyền trở lại cơ thể bệnh nhân, nơi chúng bám vào mục tiêu, nhân lên và tiếp tục tấn công các tế bào ung thư khác.
Hiệu quả và những hạn chế cần lưu ý
Liệu pháp CAR-T đã cho thấy kết quả khả quan trong điều trị bệnh bạch cầu cấp dòng lympho và u lympho tế bào B tái phát. Nhiều trường hợp ghi nhận sự biến mất hoàn toàn của tế bào ung thư sau điều trị. Tuy nhiên, do đây là phương pháp mới, việc theo dõi lâu dài vẫn còn hạn chế, và chưa thể khẳng định khả năng chữa khỏi vĩnh viễn.
Trung tâm Tư vấn Di truyền và Sàng lọc Ung thư (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) nhấn mạnh rằng tế bào CAR-T có tính đặc hiệu cao, giúp giảm thiểu tác dụng phụ lên tế bào khỏe mạnh. Tuy vậy, một số loại ung thư vẫn có thể né tránh được sự phát hiện hoặc tấn công của liệu pháp này.
Một thách thức lớn khác là chi phí điều trị. Theo Bệnh viện 108, giá của một liệu trình CAR-T được phê duyệt gần đây có thể lên tới hơn 450.000 USD, đặt ra bài toán về khả năng tiếp cận cho nhiều bệnh nhân.
