Bệnh thủy đậu: Mối đe dọa tiềm ẩn trong cộng đồng
Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC), thủy đậu, hay còn gọi là trái rạ trong dân gian, là một bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra. Bệnh không chỉ gây ra những triệu chứng khó chịu như ngứa ngáy mà còn có khả năng bùng phát thành dịch lớn, đặc biệt tại các môi trường đông đúc như trường học, nhà trẻ.
Dấu hiệu đặc trưng và con đường lây nhiễm
Dấu hiệu nhận biết rõ rệt nhất của bệnh thủy đậu là tình trạng phát ban ngứa trên da, sau đó nhanh chóng phát triển thành các mụn nước nhỏ chứa đầy dịch trong. Virus thủy đậu lây truyền cực kỳ dễ dàng từ người sang người thông qua hai con đường chính: tiếp xúc trực tiếp với dịch từ các mụn nước của người bệnh hoặc hít phải các giọt bắn chứa virus trong không khí khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi.
Điều đáng lo ngại là bệnh nhân mắc thủy đậu có thể lây truyền virus cho người xung quanh từ 1 đến 2 ngày trước khi phát ban xuất hiện và tiếp tục khả năng lây nhiễm cho đến khi toàn bộ mụn nước đã khô và đóng vảy hoàn toàn. Điều này khiến việc kiểm soát dịch bệnh trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.
Môi trường đông đúc: Điểm nóng của dịch thủy đậu
Thủy đậu luôn là mối đe dọa thường trực tại các môi trường đông đúc như trường học hay nhà trẻ do tỷ lệ lây nhiễm cực cao. Theo các khảo sát y tế, khi tiếp xúc với nguồn bệnh, tỷ lệ tấn công thứ phát ở những người chưa có miễn dịch lên tới 61% đến 100%. Điều này có nghĩa là khoảng 90% những người chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm vaccine sẽ nhiễm bệnh sau khi phơi nhiễm.
Một yếu tố khác khiến bệnh dễ bùng phát thành dịch lớn là khả năng lây truyền âm thầm ngay từ giai đoạn ủ bệnh, tức là khoảng 1 đến 2 ngày trước khi người bệnh xuất hiện mụn nước. Những trẻ mang virus nhưng chưa có biểu hiện triệu chứng vẫn đi học và sinh hoạt bình thường, vô tình phát tán mầm bệnh vào môi trường xung quanh, tạo thành chuỗi lây nhiễm khó kiểm soát.
Các biện pháp phòng ngừa bệnh thủy đậu hiệu quả
Để bảo vệ bản thân và cộng đồng trước bệnh thủy đậu, các chuyên gia y tế khuyến cáo thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, trong đó tiêm vaccine là giải pháp chủ động và mang lại hiệu quả cao nhất. Tiêm đủ hai liều vaccine mang lại hiệu quả bảo vệ lên tới 90%.
Bên cạnh đó, mỗi cá nhân cần duy trì thói quen vệ sinh tốt như:
- Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.
- Không dùng chung đồ dùng sinh hoạt cá nhân với người khác.
- Hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh.
Công tác cách ly đóng vai trò then chốt để cắt đứt chuỗi lây truyền; người bệnh cần được nghỉ ngơi tại nhà cho đến khi các tổn thương da đóng vảy hoàn toàn. Đối với trường hợp đã tiêm vaccine nhưng vẫn mắc bệnh (thường biểu hiện nhẹ), việc cách ly chỉ nên kết thúc khi không có tổn thương mới nào xuất hiện trong vòng 24 giờ.
Đặc biệt, việc tiêm vaccine dự phòng trong vòng 3 đến 5 ngày sau khi vô tình tiếp xúc với nguồn bệnh vẫn có thể giúp ngăn ngừa hoặc giảm nhẹ đáng kể mức độ nặng của bệnh cho những người chưa có miễn dịch.
Lịch tiêm vaccine thủy đậu được khuyến cáo tại Việt Nam
Tại Việt Nam, lịch tiêm vaccine thủy đậu được khuyến cáo nghiêm ngặt như sau:
- Trẻ đủ 9 tháng hoặc 12 tháng tuổi: Tiêm mũi 1 khi trẻ đủ 9 tháng hoặc 12 tháng tuổi tùy thuộc vào loại vaccine, và tiêm nhắc lại mũi 2 cách mũi thứ nhất ít nhất 6 tuần hoặc 3 tháng tùy loại.
- Người từ 13 tuổi trở lên: Tiêm liều khởi đầu cho những người chưa từng mắc bệnh hoặc chưa từng tiêm chủng trước đó, và tiêm mũi 2 cách mũi thứ nhất ít nhất từ 4 đến 8 tuần (tùy theo hướng dẫn của bác sĩ khám sàng lọc và nhà sản xuất).
Việc tuân thủ đúng lịch tiêm chủng không chỉ giúp bảo vệ cá nhân mà còn góp phần xây dựng miễn dịch cộng đồng, ngăn chặn sự lây lan của bệnh thủy đậu trong xã hội.
