Một bệnh nhi bị thiểu sản ngón cái bẩm sinh ở cả hai bàn tay đã được các bác sĩ tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức phẫu thuật tái tạo ngón cái bằng chính ngón trỏ. Phương pháp này, có tên chuyên môn là phẫu thuật “cái hóa” (pollicization), được đánh giá là tiêu chuẩn vàng trong điều trị các trường hợp thiểu sản ngón cái nặng theo khuyến cáo quốc tế về phẫu thuật bàn tay trẻ em.
Tái tạo ngón cái từ ngón trỏ như thế nào?
Tiến sĩ, bác sĩ Đào Văn Giang, Phó Trưởng khoa Phẫu thuật Hàm mặt - Tạo hình và Thẩm mỹ, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết bệnh nhi nhập viện trong tình trạng thiểu sản ngón cái bẩm sinh ở cả hai bàn tay. Mặc dù ngón cái vẫn tồn tại trên hình thể nhưng gần như không có chức năng do thiếu hoặc không phát triển đầy đủ hệ thống xương, gân, cơ và các cấu trúc vận động cần thiết.
Ngón cái là ngón tay quan trọng nhất, đảm nhiệm khoảng 40-50% khả năng cầm nắm cùng các thao tác tinh tế của bàn tay. Khi ngón cái mất chức năng, trẻ gặp rất nhiều khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày như cầm bút viết, sử dụng đũa, cài cúc áo hay tự chăm sóc bản thân, từ đó ảnh hưởng không nhỏ đến học tập, sinh hoạt và sự phát triển lâu dài.
Trước tình trạng này, ê-kíp phẫu thuật đã quyết định thực hiện kỹ thuật “cái hóa” - chuyển ngón trỏ sang vị trí ngón cái nhằm thay thế chức năng của ngón cái bị thiểu sản. Trong ca mổ, phần ngón cái không còn chức năng được loại bỏ. Toàn bộ hệ thống xương, gân, mạch máu và thần kinh của ngón trỏ được bảo tồn, sau đó tạo hình và chuyển vị trí. Mục tiêu không chỉ là cải thiện thẩm mỹ mà quan trọng hơn là phục hồi chức năng cầm nắm, đối chiếu và vận động của bàn tay.
Vì sao ngón trỏ là lựa chọn tối ưu?
Ở những trường hợp thiểu sản ngón cái nặng, để tạo ra một ngón cái mới thực sự hoạt động, cần sử dụng một ngón tay có đầy đủ cấu trúc giải phẫu. Ngón trỏ được xem là lựa chọn tối ưu vì đã có sẵn hệ thống xương, gân, cơ, mạch máu và thần kinh hoàn chỉnh. Sau khi được chuyển sang vị trí mới và tạo hình phù hợp, ngón trỏ có thể đảm nhiệm vai trò của ngón cái, giúp trẻ thực hiện các động tác đối chiếu, cầm nắm và khép mở bàn tay hiệu quả.
Trong trường hợp cụ thể này, phương pháp chuyển ngón chân không được chỉ định vì bàn tay dị tật không có đầy đủ hệ thống gân cơ để tiếp nhận ngón chân ghép. Do đó, phẫu thuật cái hóa bằng ngón trỏ được đánh giá là phương pháp tối ưu, mang lại khả năng phục hồi chức năng tốt hơn.
Ca phẫu thuật hai giai đoạn và kết quả khả quan
Vì cả hai bàn tay đều bị ảnh hưởng, bệnh nhi được phẫu thuật theo từng giai đoạn. Tháng 7/2025, trẻ được thực hiện phẫu thuật cái hóa cho bàn tay phải. Sau một năm theo dõi, kết quả phục hồi rất khả quan khi trẻ đã có thể cầm nắm đồ vật, sử dụng đũa, tập viết và tự thực hiện các sinh hoạt cá nhân.
Nhận thấy hiệu quả rõ rệt, dịp hè năm nay gia đình tiếp tục đưa trẻ đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức để phẫu thuật cái hóa cho bàn tay còn lại, với mong muốn hoàn thiện chức năng của cả hai bàn tay trước khi bước vào năm học mới.
Phẫu thuật phức tạp, phục hồi chức năng quyết định thành công
Theo các bác sĩ, phẫu thuật cái hóa là một trong những kỹ thuật tạo hình bàn tay phức tạp nhất. Đây không đơn thuần là chuyển vị trí một ngón tay mà là cả quá trình tái tạo một ngón cái mới có chức năng thực sự. Tiến sĩ, bác sĩ Đào Văn Giang chia sẻ: “Trong quá trình mổ, chúng tôi phải bảo tồn toàn bộ hệ thống xương, gân, mạch máu và thần kinh của ngón trỏ. Chỉ một tổn thương nhỏ đối với mạch máu nuôi dưỡng cũng có thể ảnh hưởng đến sự sống còn của ngón tay sau chuyển vị trí”.
Bên cạnh đó, hệ thống xương, khớp, gân và cơ của ngón trỏ cũng phải được tạo hình lại để ngón tay mới có chiều dài, hình dáng và hướng vận động phù hợp với chức năng của ngón cái bình thường. Đây là yếu tố quyết định khả năng cầm nắm và vận động của bàn tay sau phẫu thuật.
Tuy nhiên, ca mổ chỉ là bước khởi đầu. Sau phẫu thuật, trẻ cần được tập phục hồi chức năng bài bản để ngón cái mới thích nghi với vai trò mới. Trong giai đoạn đầu, xương được cố định bằng kim Kirschner và thường được rút sau khoảng 4-6 tuần. Sau đó, trẻ bắt đầu tập vận động nhằm tăng sức mạnh cầm nắm và cải thiện khả năng phối hợp giữa các ngón tay.
Lời khuyên cho cha mẹ khi phát hiện dị tật bẩm sinh
Các chuyên gia cho biết việc can thiệp sớm mang lại nhiều lợi ích vì não bộ trẻ nhỏ có khả năng thích nghi rất tốt với những thay đổi về vận động. Ngay cả khi được phát hiện muộn hơn, trẻ vẫn có thể đạt kết quả điều trị khả quan nếu được phẫu thuật và phục hồi chức năng đúng cách.
Khi phát hiện trẻ có bất kỳ dị tật bẩm sinh nào ở bàn tay hoặc các chi, cha mẹ nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn sớm. Đối với dị tật thiểu sản ngón cái, điều quan trọng không phải là bàn tay có đủ số ngón tay hay không mà là các ngón tay đó có thực hiện được chức năng hay không. Việc đánh giá và điều trị đúng thời điểm sẽ giúp trẻ có cơ hội phục hồi tối ưu, tự tin học tập, sinh hoạt và hòa nhập với cuộc sống như những bạn cùng trang lứa.
