Hơn 7.000 ca mắc tay chân miệng đã được ghi nhận tại TP.HCM chỉ trong 11 tuần đầu năm 2026, một con số báo động theo PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam. Trên cả nước, tính đến ngày 24/4, số ca mắc lên tới khoảng 26.000 trường hợp, trong đó có 8 ca tử vong. Dịch bệnh này vẫn là nỗi ám ảnh của các bác sĩ nhi khoa suốt hơn 20 năm qua.
EV71 chiếm 40% mẫu virus – tín hiệu đáng lo ngại
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, miền Nam chiếm khoảng 60% số ca tay chân miệng cả nước do khí hậu nóng ẩm. Tại TP.HCM, mật độ dân cư đông và trẻ nhỏ sinh hoạt tập trung tại nhà trẻ tạo điều kiện lây lan mạnh. Các nghiên cứu hợp tác giữa Bệnh viện Nhi đồng 1 và Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) cho thấy EV71 hiện chiếm khoảng 40% số mẫu virus được phân lập. “Đây là tín hiệu rất đáng lo ngại bởi EV71 liên quan trực tiếp đến các biến chứng thần kinh, tim mạch nặng và nguy cơ tử vong cao ở trẻ nhỏ”, PGS Hùng nhấn mạnh.
Diễn tiến nhanh và “giờ vàng” can thiệp
Nhiều trẻ được đưa đến bệnh viện khi đã qua giai đoạn can thiệp tối ưu. Các dấu hiệu cảnh báo như giật mình chới với, sốt cao kéo dài, đi loạng choạng thường bị phụ huynh bỏ qua. Khi bệnh chuyển sang suy tim, phù phổi cấp hoặc trụy tim mạch, cơ hội cứu sống giảm đáng kể. “Số trường hợp này không nhiều, nhưng mỗi ca bệnh không thể cứu đều để lại nỗi đau và rất nhiều tiếc nuối cho những người làm nhi khoa”, ông chia sẻ. Tuy nhiên, nhận thức của phụ huynh đã cải thiện; nhiều gia đình chủ động đưa trẻ đi khám sớm khi có loét miệng, nổi ban. Với các trường hợp phát hiện ở giai đoạn đầu, đa số trẻ chỉ ở độ 1 và có thể điều trị ngoại trú. “Đó chính là khoảng thời gian mà chúng tôi gọi là giờ vàng”, PGS Hùng nói.
EV71 – chủng virus nguy hiểm nhất
Trong số các chủng virus gây tay chân miệng, EV71 là nguy hiểm nhất. Theo PGS Hùng, các chủng Coxsackie A6, A10, A16 thường gây bệnh nhẹ, nhưng EV71 liên quan trực tiếp đến biến chứng thần kinh nặng và tử vong. Virus xâm nhập qua đường hô hấp hoặc tiêu hóa, nhân lên ở hầu họng, vào máu, vượt hàng rào máu não hoặc di chuyển theo rễ thần kinh tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm thân não – khu vực kiểm soát hô hấp và tim mạch. Dấu hiệu ban đầu như giật mình, mạch nhanh, tăng huyết áp, quấy khóc bất thường rất dễ bỏ qua. Chỉ trong vài giờ, trẻ có thể chuyển từ nhẹ sang nặng, dẫn đến suy hô hấp, phù phổi cấp, suy tim. “Đây chính là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở các ca tay chân miệng nặng”, PGS Hùng cho biết. EV71 cũng có thể gây biến chứng thần kinh ở người lớn, như trường hợp một phụ nữ 21 tuổi tại TP.HCM sau khi chăm sóc người thân mắc bệnh.
Vaccine EV71 và biện pháp phòng bệnh
Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt dưới 3 tuổi, có nguy cơ mắc cao nhất. Trong hơn 26.000 ca đầu năm 2026, khoảng 92% xảy ra ở trẻ dưới 5 tuổi, nhóm 5-10 tuổi chiếm 6,6%. Bộ Y tế đã cấp phép vaccine phòng tay chân miệng do EV71 vào tháng 3/2026, được kỳ vọng bổ sung lớp bảo vệ quan trọng. Tuy nhiên, PGS Hùng nhấn mạnh: “Đối với các bệnh truyền nhiễm nói chung, chúng ta luôn có nhiều lớp bảo vệ khác nhau. Trẻ nên được tiêm vaccine sớm, nhưng dù đã tiêm hay chưa, các biện pháp phòng bệnh cơ bản vẫn rất quan trọng”.
“3 sạch” – nguyên tắc vàng phòng bệnh
BSCKI Lê Thị Giao Thi, Trưởng phòng Quản trị nội dung đào tạo và kiểm duyệt chuyên môn Y khoa eCom, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, phân tích: “Tay chân miệng lây qua đường tiêu hóa và tiếp xúc dịch tiết như nước bọt, dịch bóng nước, phân. Vệ sinh phòng lây lan cần thực hiện nghiêm túc, quyết liệt”. Bác sĩ Giao Thi nhấn mạnh ba yếu tố: bàn tay sạch – rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt người lớn sau khi chăm sóc trẻ; ăn sạch và môi trường sạch – ăn chín uống sôi, không dùng chung dụng cụ, vệ sinh đồ chơi, tay nắm cửa; cách ly an toàn tại trường học – trẻ mắc bệnh cần nghỉ học 7-10 ngày, nhà trường thông báo và khử khuẩn toàn bộ môi trường.
Sự kết hợp giữa vaccine EV71 và thực hành vệ sinh nghiêm túc từ gia đình, nhà trường là giải pháp toàn diện bảo vệ trẻ trước bệnh tay chân miệng.
