Axit folic: Dưỡng chất vàng cho sự phát triển toàn diện của thai nhi
Theo ThS.BS Nguyễn Đình Phú, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, axit folic (vitamin B9) là một trong những vi chất quan trọng nhất đối với quá trình phát triển và phân chia tế bào, đặc biệt là hồng cầu. Vai trò của axit folic đối với sự hình thành và phát triển của thai nhi đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu khoa học, nhất là trong giai đoạn đầu thai kỳ khi hệ thần kinh trung ương bắt đầu hình thành.
Hậu quả nghiêm trọng khi thiếu hụt axit folic
Thiếu hụt axit folic có thể khiến mẹ bầu đối mặt với nhiều nguy cơ như sảy thai, sinh non, suy dinh dưỡng bào thai và dễ mắc các rối loạn tâm thần sau sinh. Đối với thai nhi, tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng có thể dẫn đến các dị tật ống thần kinh như nứt đốt sống, vô sọ - xảy ra khi ống thần kinh không khép kín hoàn toàn, thường trong 7 tuần đầu của thai kỳ.
Ngoài ra, trẻ sinh ra còn có nguy cơ mắc bệnh tim mạch, hở hàm ếch hoặc các dị tật ở môi, đường tiết niệu và tay chân. Vì vậy, việc bổ sung axit folic từ trước khi mang thai và duy trì trong suốt thai kỳ là điều vô cùng cần thiết để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.
Nguy cơ khi bổ sung quá liều axit folic
Dù là dưỡng chất thiết yếu, axit folic không nên được sử dụng quá liều. Theo bác sĩ Phú, lượng axit folic dư thừa trong cơ thể có thể gây tác động xấu đến sức khỏe, trong đó có nguy cơ ảnh hưởng đến tủy sống do sự tăng sinh tế bào quá mức. Đặc biệt, ở những người có khối u, việc bổ sung quá nhiều axit folic có thể khiến khối u phát triển nhanh hơn.
Trong trường hợp dùng quá liều, việc uống nhiều nước có thể hỗ trợ đào thải bớt lượng dư thừa qua đường tiểu. Tuy nhiên, cách tốt nhất là tuân thủ đúng liều lượng được bác sĩ chỉ định.
Liều lượng và thời điểm bổ sung hợp lý
Liều lượng bổ sung cần được cá nhân hóa theo thể trạng và chỉ định của bác sĩ. Với những phụ nữ từng sinh con bị dị tật bẩm sinh như nứt đốt sống hoặc thiếu một phần não và có kế hoạch sinh thêm con, cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng. Những trường hợp này thường cần liều cao hơn, khoảng 4.000 microgram axit folic mỗi ngày.
Khi sử dụng viên bổ sung, thời điểm thích hợp nhất là giữa hai bữa ăn để tăng khả năng hấp thu. Không nên uống cùng trà, cà phê hoặc rượu vì có thể làm giảm hiệu quả của thuốc. Một số mẹ bầu có thể gặp tác dụng phụ như táo bón, do đó nên tăng cường thực phẩm giàu chất xơ, rau xanh, trái cây và uống đủ nước để hạn chế tình trạng này.
Thực phẩm giàu axit folic cho mẹ bầu
Bên cạnh việc bổ sung bằng viên uống, chế độ ăn hàng ngày vẫn là nguồn cung cấp folate quan trọng. Một số thực phẩm giàu axit folic gồm:
- Cam: Cung cấp thêm vitamin C và chất xơ giúp tăng hấp thu sắt
- Sữa và các chế phẩm từ sữa: Giàu protein, canxi và folate
- Măng tây: Thực phẩm chứa hàm lượng folate cao
- Rau bina (cải bó xôi): Loại rau sẫm màu giàu axit folic và sắt
- Bông cải xanh: Lựa chọn phù hợp giúp bổ sung folate và hỗ trợ tiêu hóa
- Lòng đỏ trứng: Cung cấp vitamin A, D và axit folic
- Đậu tương và các chế phẩm: Như sữa đậu nành, đậu phụ chứa lượng folate dồi dào
- Khoai tây: Không chỉ bổ sung axit folic mà còn chứa kẽm hỗ trợ phát triển hệ thần kinh của thai nhi
- Ngũ cốc nguyên hạt: Giúp cung cấp chất xơ và vi chất cần thiết
- Quả bơ: Cung cấp khoảng 90 mcg folate mỗi nửa quả cùng với chất béo lành mạnh tốt cho tim mạch của mẹ và sự phát triển não bộ của trẻ
Kết hợp dinh dưỡng toàn diện
Bác sĩ Phú khuyến cáo mẹ bầu nên kết hợp chế độ ăn đa dạng với việc bổ sung axit folic theo hướng dẫn của bác sĩ, để đảm bảo đủ nhu cầu dinh dưỡng, qua đó giảm nguy cơ dị tật và giúp thai nhi phát triển khỏe mạnh. Việc bổ sung đúng cách không chỉ bảo vệ sức khỏe của mẹ mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của thai nhi trong suốt thai kỳ.
