Một bé trai sơ sinh người Ghana bị vàng da nặng do kháng thể Anti Fy3 cực hiếm đã được cứu sống nhờ sự phối hợp của các y bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương và 22 người châu Phi tình nguyện hiến máu.
Diễn biến nguy kịch ngay sau sinh
Ngay sau khi sinh, bé trai xuất hiện vàng da và tình trạng diễn tiến rất nhanh. Chỉ sau 20 giờ tuổi, trẻ được xác định mắc vàng da nặng tại bệnh viện địa phương. Dù được chiếu đèn tích cực, nguyên nhân gây bệnh chưa được làm rõ. Ngày 27/5, trẻ được chuyển đến Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương, trong tình trạng nguy kịch.
Khi nhập viện, trẻ vàng da toàn thân, nồng độ bilirubin tăng nhanh, huyết sắc tố chỉ còn 98 g/L, biểu hiện tan máu nghiêm trọng. Điều bất ngờ là cả mẹ và bé đều mang nhóm máu O, Rh dương tính, loại trừ nguyên nhân bất đồng nhóm máu ABO hoặc Rh. Trước nguy cơ tổn thương não do bilirubin và thiếu máu nặng, ê-kíp quyết định thay máu cấp cứu.
Cuộc chạy đua tìm nguồn máu hiếm
Ngay trong đêm, các bác sĩ đối chiếu nhóm máu O, Rh+ của trẻ với toàn bộ đơn vị máu nhóm O tại bệnh viện nhưng không có mẫu nào tương thích. Mẫu máu được chuyển tới Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, xác định trẻ mang kháng thể Anti Fy3 - một kháng thể cực hiếm thuộc hệ nhóm máu Duffy-null.
Các bác sĩ duy trì chiếu đèn cường độ cao kết hợp thuốc hỗ trợ để kéo dài 'thời gian vàng'. Xét nghiệm người thân cho thấy bố không phù hợp hiến máu, mẹ vừa sinh mổ bị thiếu máu (huyết sắc tố 88 g/L) không đủ điều kiện. Trẻ có nguy cơ suy tim, suy hô hấp, ngừng thở và suy đa cơ quan nếu không được truyền máu kịp thời.
Trung tâm Sơ sinh hội chẩn liên chuyên khoa, xin ý kiến TS.BS Phan Hữu Phúc, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương. Phương án mở rộng tìm kiếm trong cộng đồng người châu Phi tại Việt Nam được đưa ra. Sau hai ngày, 25 người tình nguyện tham gia xét nghiệm (3 người Việt, 22 người châu Phi), tìm được hai người châu Phi có nhóm máu phù hợp.
Kết quả điều trị thành công
Đến ngày thứ ba sau nhập viện, bệnh nhi được truyền máu. Sau điều trị, trẻ cải thiện rõ rệt, vàng da giảm nhanh, da hồng hào, tỉnh táo, bú tốt và được xuất viện sau 7 ngày.
Theo các bác sĩ, hệ nhóm máu Duffy gồm 5 kháng nguyên chính (Fya, Fyb, Fy3, Fy5, Fy6), được điều hòa bởi gen ACKR1 trên nhiễm sắc thể số 1. Anti Fy3 là kháng thể hiếm gặp nhất, chỉ xuất hiện ở người Duffy-null (thiếu đồng thời Fya và Fyb). Nhóm máu này rất hiếm ở châu Á và châu Âu nhưng khá phổ biến ở châu Phi, với tỷ lệ 68-90%.
Khi người mẹ Duffy-null mang thai em bé có kháng nguyên Duffy từ bố, kháng thể Anti Fy3 của mẹ qua nhau thai phá hủy hồng cầu thai nhi, gây thiếu máu và vàng da nặng sau sinh. Bác sĩ Vũ Thị Huê, Trung tâm Sơ sinh, cho biết: 'Bệnh hoàn toàn có thể được phát hiện trước sinh thông qua xét nghiệm sàng lọc các kháng thể bất thường trong máu mẹ. Tuy nhiên, khác với bất đồng nhóm máu Rh, hiện chưa có biện pháp dự phòng đặc hiệu đối với vàng da tan máu do bất đồng hệ nhóm máu Duffy trong thai kỳ. Vì vậy, phát hiện sớm và xử trí kịp thời sau sinh đóng vai trò quyết định.'
Mỗi năm, Trung tâm Sơ sinh tiếp nhận hàng trăm trẻ vàng da. Trong năm 2025, khoảng 28,7% trường hợp vàng da liên quan đến bất đồng nhóm máu ABO hoặc Rh.
