Theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, việc phát triển y dược cổ truyền cần được đẩy mạnh song song với khoa học công nghệ, chuyển đổi số và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Các kho tàng bài thuốc gia truyền và tri thức y học dân tộc phải được số hóa khẩn trương, hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, chuẩn hóa vị thuốc, phương pháp điều trị và kiểm soát chặt chẽ chất lượng dược liệu.
Đây là nền tảng để y học cổ truyền Việt Nam đủ năng lực tham gia thị trường quốc tế. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh đến việc phát triển thương hiệu quốc gia, kết hợp sức mạnh mềm văn hóa, kinh tế sức khỏe, du lịch chữa bệnh và xuất khẩu sản phẩm.
Di sản nghìn năm và những con số chưa tương xứng
Giới chuyên gia nhận định, y học cổ truyền Việt Nam có bề dày lịch sử đáng tự hào. Thầy thuốc nhân dân, GS-TS Trương Việt Bình, Chủ tịch Hội Nam y VN, nguyên Giám đốc Học viện Y dược học cổ truyền VN, khẳng định: "YHCT VN là kho tàng di sản quý báu được đúc kết qua hàng nghìn năm lịch sử." Từ tư tưởng "Nam dược trị Nam nhân" của Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, y học cổ truyền đã đồng hành cùng sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Theo số liệu của Bộ Y tế, hiện cả nước có 66 bệnh viện y học cổ truyền công lập và 10 bệnh viện tư nhân. Tổng số giường bệnh chiếm khoảng 16% tổng giường bệnh toàn quốc, ghi nhận khoảng 7 triệu lượt khám chữa bệnh mỗi năm. Dù vậy, tỷ lệ này mới chỉ chiếm gần 3,3% tổng dung lượng dịch vụ khám chữa bệnh chung toàn ngành, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn.
GS-TS Trương Việt Bình chỉ ra những điểm nghẽn: hệ thống pháp luật còn khoảng trống, nguồn dược liệu tự nhiên chưa được quy hoạch bài bản, nghiên cứu khoa học chuyên sâu hạn chế và vị thế quốc tế còn mờ nhạt so với Trung Quốc, Hàn Quốc. Do đó, việc triển khai Chiến lược phát triển y dược cổ truyền đến năm 2045 là yêu cầu cấp thiết.
Lộ trình hai giai đoạn hướng đến trung tâm dược liệu châu Á
Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2045 xây dựng nền y học cổ truyền Việt Nam hiện đại, khoa học và hội nhập quốc tế. Trước mắt, đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố sẽ có bệnh viện y học cổ truyền công lập; 90% bệnh viện đa khoa duy trì khoa y học cổ truyền; 70% trạm y tế xã, phường triển khai khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền.
Tầm nhìn 2045: dịch vụ y học cổ truyền phấn đấu chiếm 30% tổng dung lượng khám chữa bệnh toàn hệ thống, tăng gần 10 lần so với hiện nay. Việt Nam sẽ trở thành trung tâm sản xuất dược liệu lớn của khu vực, hình thành ngành công nghiệp thuốc cổ truyền hiện đại và đồng bộ.
GS-TS Bình cho biết, chiến lược dựa trên 4 quan điểm cốt lõi: bảo tồn tri thức bản địa kết hợp khoa học hiện đại; kết hợp hài hòa Đông y và Tây y; phát triển dược liệu hướng tới trung tâm khu vực; lấy hiệu quả chữa bệnh cho người bệnh làm trung tâm của mọi hoạt động y tế.
Sáu chương trình hành động tạo đòn bẩy đột phá
- Số hóa tri thức bản địa: điều tra, sưu tầm bài thuốc dân gian, phương pháp chữa bệnh của các dân tộc, xây dựng ngân hàng dữ liệu quốc gia.
- Quy hoạch vùng dược liệu trọng điểm: Tây Bắc, Đông Bắc, Tây Nguyên, Trường Sơn; phát triển sâm, quế, hồi, đương quy, ba kích.
- Nâng cấp hạ tầng khám chữa bệnh từ trung ương đến địa phương, khuyến khích tư nhân tham gia xã hội hóa.
- Đẩy mạnh nghiên cứu: thành lập Viện Nghiên cứu y dược cổ truyền quốc gia, Trung tâm Nghiên cứu dược liệu.
- Đổi mới đào tạo nhân lực, mở rộng đại học, sau đại học và chuẩn hóa đội ngũ thầy thuốc dân gian.
- Hiện đại hóa công nghiệp thuốc theo tiêu chuẩn GMP, tối ưu sản xuất thảo dược, thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
Pháp lý, nhân lực và hợp tác quốc tế
GS-TS Trương Việt Bình nhấn mạnh: "Chiến lược xác định hành lang pháp lý là bước đi tiên quyết thông qua việc nghiên cứu, ban hành luật Y dược cổ truyền VN." Đi kèm là chính sách tăng ngân sách cho nghiên cứu, ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ chiết xuất tiên tiến và chuyển đổi số toàn diện ngành y tế.
Về nhân lực, cần đào tạo chuyên sâu đội ngũ bác sĩ y học cổ truyền, dược sĩ dược liệu và chuyên gia nghiên cứu hàng đầu. Việt Nam cũng sẽ chủ động mở rộng hợp tác quốc tế, chuyển giao công nghệ với Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản để sớm đưa sản phẩm nội địa vươn tầm thế giới.
Bộ Y tế sẽ chủ trì phối hợp cùng các bộ, ngành, địa phương cụ thể hóa chiến lược thành chương trình hành động tại từng vùng miền. Mục tiêu là đến năm 2045, y học cổ truyền Việt Nam tự tin bước ra thế giới, khẳng định thương hiệu và vị thế của y học dân tộc.
Hướng tới trung tâm y học cổ truyền thông minh toàn cầu
Chia sẻ về tầm nhìn dài hạn, thầy thuốc nhân dân, PGS-TS Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch Hội Đông y VN, cho biết chiến lược đến năm 2045 đặt tham vọng đưa Việt Nam trở thành trung tâm y học cổ truyền thông minh của thế giới. Mô hình vận hành dựa trên "4 hóa": khoa học hóa, số hóa, kinh tế hóa và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Trong kỷ nguyên mới, trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là trụ cột quản lý hệ thống dữ liệu lớn (Big Data) và hỗ trợ bác sĩ chẩn trị. Công nghệ lượng tử được xem là mũi nhọn nghiên cứu dài hạn, kết hợp với nền tảng khoa học liên ngành để tạo sức sống mới cho nền y học lâu đời.
Lộ trình hướng tới 2045 được chia thành các giai đoạn cụ thể, giúp y học cổ truyền chủ động hòa nhập dòng chảy y học toàn cầu, nâng cao vị thế quốc tế nhưng vẫn giữ vẹn nguyên tinh hoa và bản sắc của nền y học nước nhà.
