World Cup 2026 tiếp tục gây chấn động khi 8 cầu thủ đội tuyển Tunisia có kết quả xét nghiệm bất thường với clenbuterol, một chất bị cấm trong thể thao. Tuy nhiên, các nhà điều tra cho rằng chất này có thể đã xâm nhập cơ thể cầu thủ qua thực phẩm nhiễm bẩn thay vì doping có chủ đích. Vụ việc một lần nữa đưa clenbuterol trở thành tâm điểm chú ý trong làng thể thao quốc tế.
Clenbuterol là gì?
Clenbuterol thuộc nhóm thuốc chủ vận beta-2 adrenergic, ban đầu được phát triển để điều trị hen suyễn, theo Biology Insight. Thuốc hoạt động bằng cách kích thích các thụ thể beta-2 ở đường hô hấp, giúp giãn phế quản và cải thiện hô hấp. Dù được sử dụng tại một số quốc gia với liều thấp (0,02-0,03 mg hai lần/ngày), clenbuterol chưa từng được FDA phê duyệt cho người do nguy cơ tim mạch và thần kinh. Tại Mỹ, thuốc chỉ được cấp phép trong thú y để điều trị bệnh hô hấp ở ngựa.
Cơ quan Phòng chống Doping Thế giới (WADA) xếp clenbuterol vào nhóm chất đồng hóa và cấm hoàn toàn trong và ngoài thi đấu, không có ngưỡng nồng độ nào được chấp nhận trong xét nghiệm doping.
Vì sao vận động viên sử dụng clenbuterol?
Dù bị cấm, clenbuterol vẫn phổ biến trong giới thể hình và giảm cân nhờ khả năng thúc đẩy sinh nhiệt (thermogenesis), giúp cơ thể tiêu hao năng lượng nhiều hơn. Một nghiên cứu trên nam thanh niên khỏe mạnh cho thấy một liều clenbuterol có thể làm tăng mức tiêu hao năng lượng khi nghỉ 21% và tăng quá trình đốt mỡ khoảng 39%.
Ngoài ra, thuốc kích hoạt tín hiệu phát triển cơ xương, thường được dùng trong giai đoạn siết cơ (cutting) để giảm mỡ nhưng duy trì khối lượng cơ. Clenbuterol cũng được cho là tăng sức bền nhờ hỗ trợ oxy cho cơ bắp, lý do khiến WADA cấm sử dụng trong thể thao.
Người dùng thường áp dụng liệu trình theo chu kỳ (2 ngày dùng/2 ngày nghỉ hoặc 2 tuần/2 tuần nghỉ), ngừng trước thi đấu vì clenbuterol có thể bị phát hiện trong cơ thể 2-4 ngày sau liều cuối. Liều giảm mỡ dao động 0,02-0,16 mg/ngày, cao gấp 8 lần liều điều trị hen, làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.
Tác dụng phụ nguy hiểm của clenbuterol
Clenbuterol kích thích cơ thể tương tự adrenaline, gây run tay, đổ mồ hôi, tim đập nhanh, đau đầu và buồn nôn. Nghiêm trọng hơn, thuốc có thể gây rối loạn nhịp tim, đau ngực, huyết áp dao động, tổn thương cơ tim. Sử dụng kéo dài liều cao có thể dẫn đến phì đại cơ tim, tăng nguy cơ bệnh tim.
Thực phẩm nhiễm clenbuterol – nguy cơ từ thịt
Clenbuterol có khả năng tái phân bố thành phần cơ thể, thúc đẩy phát triển cơ nạc thay vì tích mỡ. Đặc tính này từng bị lạm dụng trong chăn nuôi để tạo gia súc nhiều thịt nạc. Nếu động vật không có thời gian ngừng thuốc trước khi giết mổ, dư lượng clenbuterol tồn tại trong gan, thận, cơ và xâm nhập cơ thể người qua thực phẩm.
Đây là nguyên nhân nhiều vụ việc gây tranh cãi trong thể thao. Tại World Cup U17 2011 ở Mexico, FIFA điều tra sau khi nhiều cầu thủ dương tính với clenbuterol. Các nhà nghiên cứu thu thập 47 mẫu thịt tại khách sạn đội tuyển, phát hiện 30% mẫu chứa clenbuterol. Trong 208 mẫu nước tiểu cầu thủ, 52% có dấu vết chất này. FIFA và WADA kết luận nguồn gốc từ thực phẩm và không xử phạt cầu thủ nào.
Tại Cúp Vàng CONCACAF 2011, năm cầu thủ Mexico dương tính với clenbuterol và bị loại khỏi giải. Sau điều tra, Liên đoàn Bóng đá Mexico và WADA kết luận nguyên nhân từ thịt nhiễm clenbuterol, tất cả cầu thủ được minh oan.
Theo các chuyên gia chống doping, nguy cơ này vẫn tồn tại ở một số quốc gia như Mexico và Trung Quốc, nơi kiểm soát clenbuterol trong chăn nuôi chưa chặt chẽ.
