Thoái hóa đất đang gây suy giảm năng suất, gia tăng hạn hán và đe dọa hệ sinh thái, ảnh hưởng đến sản xuất kinh doanh toàn cầu. Theo Ban Thư ký Công ước chống sa mạc hóa của Liên hợp quốc (UNCCD), chi phí khắc phục thoái hóa đất hằng năm lên tới hàng trăm tỷ USD.
Thực trạng thoái hóa đất tại Việt Nam
Thống kê cho thấy Việt Nam có gần 11,8 triệu ha đất đã và đang bị thoái hóa ở các mức độ khác nhau. Trong đó, hơn 1,2 triệu ha bị thoái hóa nặng, gần 3,8 triệu ha thoái hóa trung bình. Những thách thức này phản ánh áp lực từ xói mòn, rửa trôi, suy giảm độ phì nhiêu, hạn hán, xâm nhập mặn và suy thoái hệ sinh thái.
Giải pháp đã triển khai
Việt Nam đã hành động bằng các giải pháp cụ thể. Tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định trên 42%, cao hơn mức trung bình toàn cầu, giúp giảm xói mòn, hạn chế rửa trôi và tăng khả năng giữ nước. Nước ta cũng hoàn thành vượt mức Chương trình trồng một tỷ cây xanh giai đoạn 2021-2025, triển khai đề án nâng cao chất lượng rừng, phòng chống sạt lở, phục hồi rừng ngập mặn và tham gia tích cực các sáng kiến quốc tế.
Mục tiêu đến năm 2030 và 2050
Trong chương trình hành động quốc gia chống sa mạc hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2050, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu: đến năm 2030, xây dựng quy hoạch khu vực sa mạc hóa theo hướng thích ứng, giảm thiểu tác động thông qua sử dụng bền vững đất đai, giữ ổn định 3,5 triệu ha đất trồng lúa; sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả nguồn nước; bảo đảm tỷ lệ che phủ rừng 42-43%; bảo tồn và sử dụng bền vững đất ngập nước. Đến năm 2050, tổng diện tích đất bị thoái hóa không vượt quá 40% tổng diện tích đất tự nhiên toàn quốc; thu nhập bình quân của người dân sống tại khu vực bị ảnh hưởng bởi sa mạc hóa không thấp hơn 50% mức thu nhập bình quân đầu người cả nước.
Định hướng thời gian tới
Để khắc phục tình trạng thoái hóa đất, cần khoanh vùng, định vị các khu vực bị sa mạc hóa theo vùng kinh tế-xã hội, xác định mức độ và nguyên nhân phục vụ dự báo, cảnh báo sớm và giám sát. Đồng thời, quy hoạch sử dụng đất, nước, rừng theo hướng thích ứng và giảm thiểu tác động. Cần nghiên cứu, ứng dụng khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phòng, chống sa mạc hóa; phát triển và chuyển giao giống cây trồng chịu hạn, mặn theo vùng sinh thái; xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất phục vụ dự báo và cảnh báo sớm.
Mặt khác, tăng cường điều tra nguyên nhân gây sa mạc hóa và giải pháp phục hồi; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về sa mạc hóa, thoái hóa đất; cải tạo đất qua canh tác nông lâm nghiệp thông minh, sản xuất nông nghiệp xanh; ổn định đời sống người dân, cải thiện y tế, giáo dục, hạ tầng tại khu vực bị ảnh hưởng; tăng cường hợp tác quốc tế.
