Hai tấm văn bia cổ 300 năm tuổi ở Thanh Hóa được khẩn trương bảo vệ
Sau nhiều năm phơi mình dưới mưa nắng trong khu vườn của một hộ dân mà không được chăm sóc đúng quy định, hai tấm văn bia cổ có niên đại hơn 300 năm thuộc Di tích lịch sử - nghệ thuật Quốc gia Bia và lăng mộ Lê Thì Hiến (xã Thọ Phú, tỉnh Thanh Hóa) hiện đang được chính quyền địa phương tích cực bảo vệ. Công tác khôi phục và bảo tồn những hiện vật gốc quý giá này đã được triển khai khẩn trương.
Hành động khẩn cấp để bảo vệ di sản
Vào ngày 14/4, phóng viên ghi nhận tại khu vực di tích, các công nhân đang tiến hành xây dựng tường bao, dọn dẹp vệ sinh môi trường và trồng cây xanh nhằm cải tạo cảnh quan và bảo vệ hai tấm bia đá cổ. Những biện pháp này được thực hiện để ngăn chặn tình trạng xuống cấp của các hiện vật có giá trị lịch sử gần ba thế kỷ.
Ông Lê Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Thọ Phú, cho biết địa phương đang triển khai các giải pháp trước mắt để bảo tồn hiện vật. "Xã đang cho xây tường bao, vệ sinh môi trường, trồng cây xanh để tạo cảnh quan khu vực bia đá", ông Hùng chia sẻ. Về lâu dài, địa phương đã đề nghị được hỗ trợ kinh phí để trùng tu, đồng thời phối hợp rà soát quy hoạch nhằm làm cơ sở cho việc di dời, đền bù và tái định cư cho hộ dân liên quan.
Giá trị lịch sử của hai tấm văn bia cổ
Hai tấm bia này bao gồm bia "Lê tướng công sự nghiệp huân danh" được dựng vào năm 1716 (niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 12 dưới triều vua Lê Dụ Tông), ca ngợi công trạng và tài thao lược của danh tướng Lê Thì Hải. Tấm bia còn lại mang tên "Vạn thế phụng tự bi ký", phản ánh truyền thống tôn vinh công thần và đạo lý "uống nước nhớ nguồn" dưới thời Lê Trung Hưng.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa, hai bia đá này nằm trong khu vực bảo vệ I của Di tích lịch sử - nghệ thuật Quốc gia Bia và lăng mộ Lê Thì Hiến, đã được công nhận từ năm 1993. Hồ sơ khoa học cho thấy, trước đây hai bia từng nằm đối diện nhau theo trục Đông - Tây, cách nhau khoảng 45 mét trong khuôn viên đền thờ rộng 5.000 mét vuông có tường bao bảo vệ.
Thực trạng đáng báo động và nguyên nhân
Tuy nhiên, qua thời gian, một phần đất của di tích đã được giao cho người dân sử dụng làm nhà ở. Kết quả kiểm tra thực tế cho thấy cả hai tấm bia hiện nằm trong đất ở của một hộ dân. Một tấm được đặt trong sân vườn, gần khu vực chăn nuôi; tấm còn lại bị xây gắn trực tiếp vào tường rào, giáp với đường dân sinh.
Đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhận định: "Việc trưng dụng bia đá, vốn là hiện vật gốc, không chỉ làm sai lệch không gian thờ tự mà còn tiềm ẩn nguy cơ bào mòn chữ khắc, nứt vỡ kết cấu và mất đi giá trị nguyên bản". Nguyên nhân của thực trạng này được cho là do công tác quản lý đất đai và di tích trong quá khứ còn chồng chéo, khiến hiện vật nằm xen kẽ trong khu dân cư mà chưa có biện pháp bảo vệ phù hợp.
Kế hoạch dài hạn và sự hợp tác của người dân
Trước đó, vào tháng 8/2023, địa phương đã từng xây dựng phương án di dời hộ dân để bảo tồn di tích, nhưng chưa thể thực hiện được do vướng mắc về quỹ đất tái định cư và kinh phí bồi thường. Hiện nay, hộ gia đình liên quan đã đồng thuận tháo dỡ phần tường rào xây lấn vào thân bia, và chính quyền xã đang triển khai các biện pháp bảo vệ trước mắt.
Về lâu dài, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã kiến nghị UBND tỉnh điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, tiến tới giải phóng mặt bằng, phục hồi không gian di tích theo hồ sơ gốc, đồng thời lập dự án tu bổ và tôn tạo nhằm phát huy giá trị di sản. Gia đình hộ dân cũng đã bắt tay vào lau dọn tấm bia, thể hiện sự hợp tác tích cực trong công tác bảo tồn.
