Trong tiếng nói tự nhiên của người miền Nam, các đại từ chỉ xuất như "anh ấy", "chị ấy", "ông ấy", "trong ấy", "ngoài ấy", "bên ấy" thường được phát âm gộp lại thành một tiếng, nghe gần giống như "ảnh", "chỉ", "ổng", "trỏng", "ngoải", "bển". Hiện tượng này đã được học giả Cao Xuân Hạo lý giải trong cuốn Tiếng Việt - Văn Việt - Người Việt.
Quy tắc trọng âm và hiện tượng nhược hóa
Theo học giả Cao Xuân Hạo, cách phát âm này tuân theo quy tắc chi phối cách đặt trọng âm trên các ngữ đoạn, có tác dụng phân giới các thành phần cú pháp trong câu, chi phối hiện tượng nhược hóa của những âm tiết không mang trọng âm. Ông nhấn mạnh rằng hiện tượng này không phải đặc trưng chỉ thấy ở miền Nam, mà tuân theo những quy tắc ngữ âm học của tiếng Việt, có hiệu lực trong ngôn ngữ toàn dân.
Cụ thể, hiện tượng nhược hóa trên cũng diễn ra trong tiếng nói của Hà Nội và Huế. Học giả đã đo độ dài phát âm, cường độ của từng tiếng trong cách dùng từ của địa phương. Với Huế, "anh ấy" phát âm nghe giống "anh a"; với Hà Nội, phát âm nghe giống "anh í". Theo đo lường, độ dài phát âm của "anh í" (Hà Nội) và "anh a" (Huế) bằng độ dài của "ảnh" (TP.HCM).
Sự khác biệt khi từ đi sau là tiêu điểm
Trong cả ba phương ngữ, các tổ hợp từ đang xét chỉ được phát âm rõ ràng, tách bạch không bị nhược hóa, với trọng âm đánh vào từ đi sau (ấy, nớ, đó) chỉ khi từ đi sau làm tiêu điểm của câu. Nói cách khác, chỉ những đối tượng được nêu bật lên trong một sự tương phản rõ nét với các đối tượng khác. Ví dụ: "chính ông anh ấy làm hại nó chứ không phải ai khác".
Như vậy, hiện tượng "ảnh", "ổng", "bển" không chỉ là đặc sản của người miền Nam, mà là một quy luật ngữ âm phổ biến trong tiếng Việt, thể hiện sự tinh tế trong cách nhấn nhá và biểu đạt của người Việt ở nhiều vùng miền.
