Giữa trung tâm TP.HCM, nhiều biệt thự cổ xuống cấp và bị bỏ hoang trong nhiều năm. Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM vừa có văn bản trả lời báo chí, chỉ ra các nút thắt và định hướng 'hồi sinh' những công trình này.
Biệt thự cổ TP.HCM xuống cấp, pháp lý phức tạp
Theo Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM, các biệt thự cổ chủ yếu tập trung tại quận 1 và quận 3 cũ. Trong số đó có biệt thự Phương Nam (110-112 Võ Văn Tần); các biệt thự tại số 124 Cách Mạng Tháng 8, 169 Nam Kỳ Khởi Nghĩa; 3 biệt thự tại số 22-24-26 Bà Huyện Thanh Quan, cùng nhiều công trình khác trên các tuyến đường trung tâm.
Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM nhìn nhận công tác bảo tồn biệt thự cổ gặp trở ngại khi một số biệt thự có nhiều chủ sở hữu hoặc người sử dụng, dẫn đến tình trạng pháp lý phức tạp. Điều này gây khó khăn trong việc thống nhất phương án bảo tồn, cải tạo và khai thác.
Cơ chế hỗ trợ hạn chế, dữ liệu phân tán
Bên cạnh đó, cơ chế hỗ trợ kinh phí kiểm định, tu bổ, bảo trì và phục hồi còn hạn chế. Dữ liệu quản lý phân tán, chưa đồng bộ giữa các lĩnh vực quy hoạch, xây dựng, nhà ở, văn hóa và đất đai. Việc kiểm kê hiện trạng cũng gặp khó do một số công trình đã bị cơi nới, thay đổi công năng hoặc chủ sở hữu chưa phối hợp đầy đủ.
Ngoài ra, TP.HCM đang thiếu cơ chế khuyến khích xã hội hóa và tái sử dụng thích ứng để vừa bảo tồn giá trị kiến trúc vừa khai thác hiệu quả tài sản.
Đề xuất 'hồi sinh' biệt thự cổ thành bảo tàng, thư viện
Để khắc phục những tồn tại, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đã tham mưu, trình UBND TP.HCM triển khai chương trình hành động giai đoạn 2026 - 2030. Các nhiệm vụ trọng tâm gồm: hoàn thiện cơ sở dữ liệu số và bản đồ GIS; rà soát, lập danh mục công trình kiến trúc có giá trị; tích hợp nội dung bảo tồn vào quy hoạch và nghiên cứu cơ chế hỗ trợ kiểm định, bảo trì, phục hồi.
Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM cũng đề xuất huy động nguồn lực xã hội để bảo tồn, khai thác hiệu quả các công trình. Quan điểm được đưa ra là 'bảo tồn để phát triển, không phải bảo tồn để đóng băng'. Theo đó, những biệt thự có giá trị cần được khai thác bằng mô hình phù hợp như: làm không gian văn hóa, bảo tàng, thư viện, dịch vụ du lịch, công nghiệp sáng tạo hoặc phục vụ các chức năng công cộng khác. Việc khai thác phải tuân thủ pháp luật, đồng thời bảo đảm không làm mất những giá trị kiến trúc, lịch sử và cảnh quan đặc trưng của công trình.
