Giá nhà tăng nhanh hơn khả năng tăng thu nhập đang buộc nhiều Gen Z tìm đến đầu tư, nhưng AI được kỳ vọng sẽ trở thành "người giữ phanh" trước những quyết định tài chính theo cảm xúc. Theo khảo sát của Deloitte, 48% Gen Z không cảm thấy an toàn về tài chính, và nhiều người phải trì hoãn các kế hoạch lớn như mua nhà, kết hôn hoặc sinh con vì áp lực chi phí.
Áp lực tài chính và xu hướng đầu tư sớm
Chia sẻ với phóng viên, Mỹ Anh (25 tuổi, freelancer Content Marketing) cho biết: "Từng có lúc mình nghĩ sẽ mua được nhà trước tuổi 30. Nhưng càng đi làm, mình càng nhận ra việc sở hữu một căn nhà không chỉ phụ thuộc vào việc mình kiếm được bao nhiêu. Nó còn phụ thuộc vào tốc độ tăng giá của thị trường và khả năng duy trì thu nhập trong nhiều năm." Công việc freelancer mang lại sự linh hoạt nhưng thu nhập không ổn định, buộc cô phải lập kế hoạch tài chính dựa trên mức thu nhập trung bình và ưu tiên xây dựng quỹ dự phòng.
Một khảo sát do Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) phối hợp cùng Robinhood Markets thực hiện trên hơn 13.000 người tại 13 quốc gia cho thấy 30% Gen Z bắt đầu đầu tư ngay từ thời còn học đại học, cao gấp đôi Millennials (15%) và gấp sáu lần thế hệ Baby Boomers (5%). Đáng chú ý, với nhiều người trẻ, tiền mã hóa là khoản đầu tư đầu tiên, thay vì cổ phiếu hay quỹ đầu tư như các thế hệ trước.
FOMO và rủi ro từ mạng xã hội
Tuy nhiên, việc tiếp cận đầu tư sớm cũng khiến người trẻ dễ bị tác động bởi tâm lý đám đông trên mạng xã hội. Mỹ Anh kể: "Mình xem YouTube, đọc Facebook rồi thấy rất nhiều người khoe lợi nhuận. Có thời điểm mình cũng bị FOMO và nghĩ 'hay mình đang chậm hơn mọi người'. Nhưng sau vài lần tìm hiểu kỹ hơn thì mình nhận ra mạng xã hội thường chỉ cho mình thấy kết quả tốt nhất."
TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, cho rằng một trong những điểm yếu của thị trường tài chính cá nhân tại Việt Nam là mức độ hiểu biết về quản lý tài chính vẫn còn hạn chế. Nếu thiếu kiến thức nền, nhà đầu tư rất dễ bị cuốn theo tâm lý đám đông hoặc những lời mời gọi lợi nhuận cao.
AI trở thành "người giữ phanh"
Theo báo cáo The Longevity Dividend của WEF, ngành tài chính đang chuyển từ mô hình cung cấp sản phẩm sang mô hình "đồng hành suốt vòng đời". AI đang trở thành công cụ quen thuộc với thế hệ trẻ: 57% Gen Z trên toàn cầu đã sử dụng các công cụ AI tạo sinh trong công việc (theo Deloitte Gen Z & Millennial Survey 2025). Khảo sát 2025 Homebuyer Insights Report của Bank of America cho thấy 31% người mua nhà thuộc Gen Z đã sử dụng AI trong quá trình tìm hiểu và lên kế hoạch mua nhà.
Mỹ Anh kỳ vọng AI sẽ đóng vai trò như một "cố vấn tài chính cá nhân": "Nếu có một ứng dụng không chỉ ghi lại mình đã tiêu gì mà còn phân tích được xu hướng chi tiêu hoặc nhắc mình khi mình đang đầu tư theo cảm xúc thì mình khá hứng thú. Đôi khi điều mình cần không phải là thêm thật nhiều thông tin, mà là một người nhắc mình cân nhắc kế hoạch tài chính trước khi 'xuống tiền'."
Theo McKinsey, AI tạo sinh có thể mang lại từ 200 - 340 tỷ USD giá trị mỗi năm cho ngành ngân hàng toàn cầu, trong đó quản trị rủi ro và cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng là hai lĩnh vực hưởng lợi lớn nhất.
Bài học từ thực tế
Sau vài năm làm freelancer, Mỹ Anh cho biết điều thay đổi lớn nhất trong tư duy tài chính của cô không phải là tìm kiếm khoản đầu tư có lợi nhuận cao nhất, mà là học cách bảo vệ sự ổn định của bản thân. "Nếu hỏi mình cách đây vài năm thì chắc mình sẽ chọn danh mục đầu tư. Nhưng bây giờ thì mình sẽ chọn khoản tiết kiệm trước." Cô nhấn mạnh rằng Gen Z không thiếu thông tin, mà thiếu một hệ thống để biến thông tin thành hành động.
Trong bối cảnh giá nhà vẫn là mục tiêu dài hạn của nhiều người trẻ, đầu tư có lẽ sẽ tiếp tục là một phần tất yếu trong hành trình tích lũy tài sản. Tuy nhiên, thay vì tìm kiếm những "công thức làm giàu nhanh", điều Gen Z cần có thể là những công cụ giúp họ hiểu rõ hơn hoàn cảnh tài chính của chính mình, biết khi nào nên tiến lên và khi nào cần dừng lại. Nếu làm được điều đó, AI sẽ không thay thế nhà đầu tư, nhưng hoàn toàn có thể trở thành "người giữ phanh" đáng tin cậy trên hành trình hướng tới mục tiêu sở hữu ngôi nhà đầu tiên.
