Sau gần 3 năm kể từ khi phát lộ trên bãi biển Hội An, con tàu cổ bằng gỗ cuối cùng cũng sắp được 'giải cứu' khỏi lớp cát. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) vừa chính thức thống nhất phương án khai quật khẩn cấp, nhằm bảo tồn di vật có niên đại từ thế kỷ 14 đến 16.
Vị trí nhạy cảm đe dọa di vật
Theo Sở VH-TT-DL thành phố Đà Nẵng, ngày 29/7, đơn vị đã nhận được công văn phản hồi từ Bộ VH-TT-DL liên quan đến việc hướng dẫn chuyên môn cho công tác khai quật khảo cổ tàu cổ tại khu vực ven biển Hội An, đoạn qua phường Hội An Tây.
Bộ VH-TT-DL cho biết vị trí tàu xuất lộ nằm trên bãi biển công cộng, ngay phía sau phạm vi hoạt động của một khu nghỉ dưỡng du lịch. Do đó, phương án bảo tồn và phát huy giá trị di vật tại chỗ được đánh giá là không khả thi.
Đáng chú ý, con tàu cổ còn nằm trong khu vực đang triển khai dự án kè chống xói lở bảo vệ bờ biển. Nếu không được khai quật kịp thời, di vật có nguy cơ bị xâm phạm và chịu tác động tiêu cực trong quá trình thi công.
Phương án khai quật khẩn cấp được thống nhất
Trên cơ sở thực tế, Bộ VH-TT-DL đề nghị Sở VH-TT-DL thành phố Đà Nẵng báo cáo UBND thành phố xem xét, cho phép phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức khai quật khẩn cấp. Việc khai quật phải tuân thủ luật Di sản văn hóa và các quy định pháp luật liên quan.
Bộ cũng lưu ý các cơ quan chức năng cần nghiên cứu phương án di chuyển và bảo quản con tàu sau khi đưa lên khỏi lớp cát, nhằm đảm bảo tính khả thi, tránh nguy cơ xuống cấp hoặc hư hại.
Bên cạnh đó, Sở VH-TT-DL Đà Nẵng được yêu cầu tiếp tục phối hợp với lực lượng chức năng địa phương để đảm bảo an ninh, trật tự tại khu vực, kịp thời ngăn chặn các hoạt động gây hại đến sự nguyên vẹn của tàu và các cổ vật liên quan.
Thông tin chi tiết về con tàu cổ
Con tàu gỗ cổ được người dân phát hiện vào sáng 26/12/2023, khi một phần khung tàu dần lộ ra dưới lớp cát sát mép nước. Thời điểm đó, phần thân tàu lộ thiên dài khoảng 15 m, rộng khoảng 3 m, hệ thống khung gỗ vẫn còn tương đối nguyên vẹn.
Trong năm 2024, Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản văn hóa Hội An phối hợp với Bảo tàng Quảng Nam (nay là Bảo tàng Đà Nẵng) cùng các đơn vị liên quan tiến hành khảo sát chuyên sâu. Kết quả ban đầu cho thấy đây là tàu có kích thước lớn, mang đặc trưng tàu thuyền truyền thống Đông Nam Á như có sống mũi, kết cấu nhiều lớp ván be.
Các nhà nghiên cứu xác định phần giang tàu làm từ gỗ bằng lăng (săng lẻ), còn ván be sử dụng gỗ kiền kiền. Dựa vào cấu trúc, kỹ thuật đóng tàu và vật liệu, các chuyên gia nhận định tàu có niên đại vào khoảng thế kỷ 14 đến thế kỷ 16.
Ý nghĩa và thách thức bảo tồn
Phát hiện này có giá trị lớn đối với nghiên cứu lịch sử hàng hải và văn hóa Đông Nam Á. Tuy nhiên, việc bảo quản một cấu trúc gỗ cổ dưới tác động của môi trường biển đặt ra nhiều thách thức. Các chuyên gia nhấn mạnh cần có biện pháp bảo quản chuyên biệt sau khai quật để tránh hư hại do thay đổi nhiệt độ, độ ẩm.
Bộ VH-TT-DL cũng đề nghị đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nâng cao ý thức bảo vệ di sản, tuân thủ luật Di sản văn hóa tại khu vực. Đây là bước đi quan trọng để bảo tồn di vật độc đáo này cho các thế hệ sau.
