Tết Chôl Chnăm Thmây: Lễ hội lớn của đồng bào Khmer tại Vĩnh Long
Tết Chôl Chnăm Thmây, hay còn gọi là Tết "Chịu Tuổi", là một trong những lễ hội truyền thống quan trọng nhất trong năm của đồng bào Khmer ở tỉnh Vĩnh Long. Sự kiện này diễn ra từ ngày 14 đến 16 tháng 4 dương lịch hàng năm, với chuỗi hoạt động văn hóa đa dạng và ý nghĩa. Tại Vĩnh Long, nơi có hơn 10,43% dân số là người Khmer cùng 156 ngôi chùa và 456 nhà sinh hoạt cộng đồng, không khí lễ hội trở nên nhộn nhịp và vui tươi hơn bao giờ hết.
Trò chơi dân gian: Sợi dây gắn kết cộng đồng
Trong tiếng Khmer, "Chôl" có nghĩa là "Vào", còn "Chnăm Thmây" là "Năm mới". Lễ hội thường được tổ chức vào giữa tháng 4 dương lịch, thời điểm mùa vụ đã thu hoạch xong và đất trời chuyển từ mùa khô sang mùa mưa. Đây là dịp để đồng bào Khmer tạ ơn đất trời cho một vụ mùa bội thu, đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa. Các trò chơi dân gian như giấu khăn, đập nồi, giật lá, kéo co, mèo vờn chuột không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là sợi dây gắn kết tình làng nghĩa xóm giữa ba dân tộc Kinh, Khmer và Hoa cùng chung sống trên địa bàn.
Điển hình tại chùa Suvannandi Siriuttama (chùa Ô Tà Pậu) thuộc ấp Bàu Sơn, xã Châu Thành, rất đông bạn trẻ từ các xã lân cận đã hội tụ về đây để hòa mình vào những trò chơi đặc sắc. Trên khoảng ruộng trống sau thu hoạch cạnh khuôn viên chùa, tiếng cười đùa và reo hò của các bạn trẻ đã tạo nên một bức tranh ngày Tết vô cùng phấn khởi và rạng rỡ.
Nổi bật với trò đập nồi đất và kéo co
Trong số các trò chơi, đập nồi đất là hoạt động thu hút sự chú ý đặc biệt. Những chiếc nồi đất nhỏ được treo lơ lửng trên một sào tre dài từ 1 đến 2 mét. Người tham gia bị bịt mắt hoàn toàn và đứng cách mục tiêu từ 3 đến 5 mét. Theo quy tắc, người chơi không được nhìn trộm mà phải di chuyển dựa trên sự hướng dẫn và hò reo của khán giả để đập trúng đích. Kết thúc cuộc chơi, đội nào đập vỡ được nhiều nồi đất nhất sẽ giành chiến thắng.
Bạn Văng (23 tuổi, ngụ xã Phong Thạnh, Vĩnh Long) hào hứng chia sẻ: "Những chiếc nồi đất nung được treo lơ lửng giữa không trung, thách thức người tham gia khi phải bịt mắt kín và định hướng hoàn toàn bằng cảm giác". Ngoài ra, trò kéo co cũng tạo nên không khí kịch tính, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng và tinh thần đoàn kết tuyệt đối của toàn đội. Hình phạt cho đội thua cuộc là phải cõng đội thắng cuộc chạy một đoạn, tăng thêm phần vui nhộn.
Khát vọng gìn giữ văn hóa truyền thống
Tết Chôl Chnăm Thmây không chỉ là dịp nghỉ ngơi sau một năm lao động mà còn là di sản văn hóa bắt nguồn từ những điều mộc mạc nhất. Giữa nhịp sống hiện đại ngày càng hối hả, tiếng cười rộn rã bên sân chùa Ô Tà Pậu hay dưới bóng cây cổ thụ tại Ao Bà Om là minh chứng rõ ràng cho sức sống của văn hóa địa phương. Lễ hội đã trở thành sợi dây thực tế thắt chặt sự gắn kết giữa các dân tộc, cùng nhau xây dựng cuộc sống trù phú.
Theo chị Chi Thạch Thị Sa Ry (36 tuổi, ngụ xã Phước Hảo, Vĩnh Long – thợ chụp ảnh), thế hệ trẻ ngày nay cần gìn giữ và phát huy những giá trị mà tiền nhân đã dày công gây dựng. Chị Sa Ry cùng đội của mình đã đứng ra phục dựng và thu hút đông đảo bạn trẻ tham gia các trò chơi dân gian, với mục đích hồi sinh những nét đẹp văn hóa truyền thống. "Tôi hy vọng qua những bức ảnh về các trò chơi dân gian này, đồng bào Khmer, đặc biệt là thế hệ trẻ sẽ tiếp tục lưu giữ, phát huy nét đẹp đặc trưng của mình không chỉ vào các dịp lễ tết mà còn xuyên suốt các dịp cuối tuần, ngày nghỉ trong năm", chị Sa Ry chia sẻ.
Bao đời nay, Tết Chôl Chnăm Thmây không chỉ dừng lại ở những nghi lễ tôn giáo hay trò chơi giải trí đơn thuần, mà đã trở thành "sợi dây" thắt chặt khối đại đoàn kết giữa các dân tộc, cùng nhau vun đắp cho mảnh đất Vĩnh Long nói riêng và Nam bộ nói chung thêm trù phú và phồn thịnh.
