Chuyên gia Benjamin Horton, người vừa nhận Huân chương Axford từ Hội Khoa học Địa chất châu Á - châu Đại Dương, đã đưa ra những nhận định thẳng thắn về các hiện tượng thời tiết cực đoan trên Trái Đất. Ông Horton hiện là trưởng khoa Năng lượng và Môi trường tại Đại học Thành phố Hong Kong (Trung Quốc).
Thời tiết khó đoán, kinh nghiệm không còn đáng tin
Khi siêu bão Bavi di chuyển về phía Đài Loan (Trung Quốc) và khu vực duyên hải phía đông Trung Quốc đại lục, theo ông Horton, hiện tượng này là lời nhắc nhở đáng lo ngại. Thế giới đã bước vào giai đoạn khí hậu đầy biến động, khi các quy luật thời tiết trong quá khứ không còn là cơ sở đáng tin cậy để dự báo rủi ro trong tương lai.
Khi bão Bavi tiến sát bờ biển Trung Quốc, mắt bão biến mất trong tối 9/7. Tuy nhiên, cấu trúc của bão vẫn cân đối với hoàn lưu hoàn chỉnh, trong khi hệ thống mây mở rộng đáng kể lên khoảng 1,4 triệu km2. Việc mắt bão biến mất không đồng nghĩa với việc bão Bavi đã bớt nguy hiểm, mà cho thấy năng lượng của bão không còn tập trung tại vùng lõi, đã lan ra các dải gió bên ngoài. Điều đó có thể khiến mưa lớn kéo dài hơn và làm gia tăng nguy cơ xảy ra các thảm họa khác. Nếu một mắt bão mới hình thành, cơn bão có thể mạnh lên rất nhanh.
Những cơn bão mạnh lên nhanh chóng
Những cơn bão như Bavi, với diễn biến phức tạp, khả năng mạnh lên nhanh chóng, đang tạo ra thách thức đối với công tác dự báo. Chỉ trong vòng 1-2 ngày, một cơn bão có cường độ trung bình có thể nhanh chóng nâng lên cấp siêu bão, có nguy cơ gây ra thảm họa, khi sức gió tăng đột biến. Hiện tượng này thường được thúc đẩy bởi nhiệt độ nước biển cao bất thường và điều kiện khí quyển thuận lợi để cơn bão tăng cấp độ.
Ông Horton cho biết ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy các cơn bão nhiệt đới mạnh nhất có xu hướng tăng cường độ mạnh, khi nhiệt độ đại dương tăng lên. "Mặc dù không thể quy toàn bộ nguyên nhân của một cơn bão cho biến đổi khí hậu, nhưng đại dương ấm lên sẽ cung cấp nhiều năng lượng hơn cho các cơn bão", ông nói.
Biến đổi khí hậu phá vỡ giả định quen thuộc
Theo ông Horton, biến đổi khí hậu đã tạo ra bối cảnh mới đầy rủi ro, theo đó, ngay cả một mùa bão ở mức trung bình cũng có thể dẫn tới những hậu quả chưa từng thấy. "Giờ đây, con người không cần phải trải qua một mùa mưa bão đặc biệt khốc liệt, chỉ cần một mùa mưa bão bình thường cộng thêm tác động cộng hưởng của biến đổi khí hậu, như vậy thôi đã có thể làm xuất hiện những hậu quả mà trước đây chúng ta chưa từng chứng kiến", ông Horton nói.
Ông cho rằng biến đổi khí hậu đã phá vỡ những giả định quen thuộc lâu nay. Dần dần, vì những biến động bất thường của khí hậu, các mô hình thống kê dựa trên dữ liệu thời tiết trong quá khứ sẽ bị mất giá trị.
Siêu bão Sandy: chu kỳ rút ngắn từ 500 năm xuống 5 năm
Ông Horton viện dẫn nghiên cứu do ông và các cộng sự tiến hành xoay quanh siêu bão Sandy năm 2012. Thảm họa này khiến gần 150 người thiệt mạng, gây thiệt hại hơn 60 tỷ USD khi đổ bộ vào miền đông nước Mỹ. Theo ông Horton, nếu không có biến đổi khí hậu, bão Sandy sẽ xảy ra với chu kỳ khoảng 500 năm một lần. Tuy nhiên, hiện nay mức độ xảy ra những con bão tương tự như Sandy được xem là có chu kỳ khoảng 50 năm một lần. Đến năm 2050, tần suất này có thể là 5 năm một lần.
"Chúng ta đang tính toán xác suất của những hiện tượng thời tiết hiếm gặp trong bối cảnh khí hậu liên tục thay đổi. Dữ liệu trong quá khứ không còn là cơ sở đáng tin cậy để dự báo các rủi ro trong tương lai", ông Horton nói.
Trái Đất tiến sát giới hạn chịu đựng
Ông Horton cho biết Trái Đất có những giới hạn nhất định và chúng ta đang đứng ngay sát lằn ranh giới hạn. Theo Trung tâm Phục hồi Stockholm, con người đã vượt qua 7 trong số 9 ngưỡng giới hạn quan trọng, bao gồm biến đổi khí hậu, sự toàn vẹn của sinh quyển, ô nhiễm từ các chất nhân tạo, axit hóa đại dương, các vấn đề trong việc sử dụng tài nguyên đất và nước.
Nắng nóng, mưa bão không cần dữ dội, thảm họa vẫn có thể xảy ra
Những thách thức tương tự cũng xuất hiện trong việc dự báo các đợt nắng nóng cực đoan. "Con người bây giờ không cần phải trải qua đợt nắng nóng tồi tệ nhất từng xảy ra trong lịch sử châu Âu. Chỉ cần một đợt nắng nóng ở mức độ trung bình, cộng thêm tác động của biến đổi khí hậu, trải nghiệm đã rất đáng lo ngại. Thời tiết châu Âu thường chỉ đạt mức nóng nhất vào tháng 7 và tháng 8, nhưng từ tháng 5, tháng 6 năm nay, nhiệt độ kỷ lục ở nhiều nơi đã bị phá vỡ. Vậy điều gì sẽ xảy ra khi họ thực sự ở vào tháng 7, tháng 8?", ông Horton đặt câu hỏi.
Ông cho rằng Trái Đất không thể mãi hấp thụ các đợt nắng nóng cực đoan lặp đi lặp lại: "Mỗi lần xảy ra, đất sẽ khô hơn, khiến đợt nắng nóng sau, nhiệt độ còn tăng cao hơn đợt trước. Đến một thời điểm, hệ thống chống chịu có thể bị sụp đổ".
Nguy cơ sụp đổ hệ thống năng lượng và xã hội
Ông Horton nhận định sự sụp đổ của các hệ thống năng lượng và xã hội có thể trở thành "thảm họa nhân đạo", khi các hiện tượng khí hậu cực đoan liên tục tái diễn. Trong các đợt nắng nóng gần đây tại châu Âu và Mỹ, hệ thống điện và quản lý nguồn nước ở nhiều nơi đều đã gặp khó khăn trong việc ứng phó.
Ông cũng bày tỏ lo ngại về việc con người trong tương lai sẽ gặp nhiều thách thức trong việc tạo dựng hạnh phúc và giữ gìn sức khỏe, vì những biến động đến từ thời tiết, khí hậu. Ông cho rằng thế giới đang tiến vào "vùng chưa từng được biết tới", nơi con người sẽ ngày càng phải chịu nhiều tổn thất hơn, khi trải qua các hiện tượng thời tiết cực đoan, bởi các hệ thống năng lượng và xã hội ngày càng bị gia tăng áp lực.
Giải pháp từ thiên nhiên và năng lượng tái tạo
Tuy nhiên, ông nhận định thế giới đang sở hữu ngày càng nhiều giải pháp nhưng chưa được khai thác hết, từ quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu suất pin mặt trời, sử dụng sơn siêu trắng giúp làm mát công trình, cho đến các giải pháp dựa vào chính thiên nhiên như phục hồi hệ sinh thái. "Thiên nhiên phục hồi rất nhanh. Chỉ cần trao cho thiên nhiên một cơ hội, thiên nhiên sẽ nắm lấy", ông nói, đồng thời nhắc lại sự cải thiện của môi trường tự nhiên trong giai đoạn đại dịch Covid-19.
Thông điệp mà ông Horton muốn nhấn mạnh là con người cần hành động khẩn cấp, hoạt động bảo vệ môi trường cần trở thành xu hướng phổ biến. "Điều đó không dễ dàng, đòi hỏi rất nhiều nỗ lực, nhưng hoàn toàn có thể thực hiện được", ông Horton nhấn mạnh.
Bão Bavi càn quét Đông Á, Nhật Bản, Trung Quốc
Tính đến chiều ngày 11/7 theo giờ địa phương, bão Bavi quét qua các đảo ở tây nam Nhật Bản và đang hướng về Trung Quốc. Tại Nhật Bản, hơn 18.000 hộ gia đình và cơ sở tại tỉnh Okinawa bị mất điện khi bão quét qua các đảo ở phía tây nam, trong đó khu vực Miyako chịu ảnh hưởng nặng nhất. Các hãng hàng không Nhật Bản đã hủy hàng chục chuyến bay, ảnh hưởng hơn 26.000 hành khách.
Tại Philippines, giới chức địa phương cho biết hai vụ sạt lở đất do mưa lớn từ hoàn lưu bão Bavi đã khiến ít nhất 15 người thiệt mạng trên đảo Mindanao hôm 10/7. Hàng chục cảng trên khắp Philippines vẫn đóng cửa. Sau khi đổ bộ đảo Guam và quần đảo Bắc Mariana hôm 6/7 với cường độ siêu bão, Bavi đã suy yếu xuống cấp bão khi di chuyển qua Thái Bình Dương.
Đài Loan và Trung Quốc đại lục chuẩn bị ứng phó
Tại Đài Loan (Trung Quốc), Cơ quan Khí tượng Đài Loan cho biết đến ngày 11/7, bão Bavi có sức gió duy trì tối đa 144 km/h, gió giật khoảng 180 km/h và đã "suy yếu". Cơ quan này cảnh báo miền bắc Đài Loan có thể xuất hiện "mưa cực lớn", trong khi khu vực ven biển đối mặt với sóng cao tới 10 m khi bão áp sát phía bắc hòn đảo. Bavi từng được dự báo có thể trở thành cơn bão lớn nhất đổ bộ Đài Loan trong hơn 30 năm qua. Tuy nhiên, bán kính vùng gió mạnh của bão đã thu hẹp. Hiện hơn 27.000 hộ gia đình tại Đài Loan (Trung Quốc) bị mất điện, hơn 14.000 người đã phải rời khỏi nhà để đi sơ tán. Bão Bavi được dự báo sẽ đổ bộ miền đông Trung Quốc lục địa trong rạng sáng 12/7.
