Tranh Đông Hồ được UNESCO đưa vào danh sách bảo vệ khẩn cấp
Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ tại Bắc Ninh đã chính thức được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp vào cuối năm ngoái. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của dòng tranh truyền thống này trước nguy cơ mai một.
Giá trị nghệ thuật và văn hóa độc đáo
Tranh Đông Hồ không chỉ là tác phẩm nghệ thuật mà còn phản ánh sâu sắc đời sống, tín ngưỡng và lịch sử của người Việt. Các nghệ nhân sử dụng màu sắc hoàn toàn tự nhiên, chiết xuất từ cây cỏ như màu đen từ than cây xoan, màu đỏ từ sỏi son, tạo nên vẻ đẹp chân thực và bền vững. Tranh thường khắc họa các chủ đề quen thuộc như công việc nông thôn, lễ hội, và trò chơi dân gian, thể hiện khát vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Một ví dụ điển hình là bức tranh miêu tả chàng trai nghỉ ngơi sau buổi cày ruộng, dù có những sai sót về phối cảnh như chiếc nón lá và cái ách nhỏ so với người, nhưng vẫn toát lên vẻ đẹp mộc mạc của mỹ học dân gian. Hình ảnh này đi kèm với lời bình "Thiên hạ thái bình nhân dân yên lạc", thể hiện mong ước về cuộc sống bình yên.
Sự hồi sinh qua nghiên cứu và xuất bản
Trong bối cảnh nghề làm tranh đang đối mặt với nhiều thách thức, việc xuất bản các tư liệu nghiên cứu có ý nghĩa thiết yếu. Cuốn sách "Tranh dân gian Việt Nam sưu tầm và nghiên cứu" của Maurice Durand, được tái bản vào đầu năm nay, giới thiệu 473 bức tranh quý, cung cấp cái nhìn toàn diện về tranh dân gian qua các chủ đề từ cuộc sống thường nhật đến tín ngưỡng, lịch sử. Công trình này đóng vai trò quan trọng trong việc truyền dạy kiến thức cho thế hệ mai sau.
Các tác phẩm tranh Đông Hồ còn góp phần phổ biến văn học dân gian, như minh họa các tình tiết trong truyện cổ tích Thạch Sanh - Lý Thông hay phân đoạn kinh điển trong Truyện Kiều khi Thúy Kiều hội ngộ Từ Hải. Từ xưa, tranh đã giúp gìn giữ những tác phẩm văn học này qua các thời kỳ thăng trầm của đất nước.
Ý nghĩa xã hội và tinh thần
Tranh Đông Hồ không chỉ để trang trí mà còn mang ý nghĩa chúc tụng và cầu mong. Ví dụ, tranh "Bát tiên vượt biển" thuộc dòng tranh thờ, thường được treo để cầu bình an, trường thọ. Tranh "Trưng Nữ Vương" tôn vinh nữ anh hùng dân tộc, trong khi các bức tranh về lễ hội như "Bịt mắt bắt dê" lại thể hiện không khí vui tươi, náo nhiệt của cộng đồng.
Kỹ thuật khắc ván in màu tỉ mỉ, với mỗi màu sắc được in từ một bản gỗ riêng, tạo nên nét độc đáo cho tranh, dù đôi khi có phần lệch đi so với đường viền. Màu sắc tươi sáng từ hoa hòe hay lá chàm phản ánh tư tưởng thẩm mỹ của người Việt, với các biểu tượng như hoa minh họa cho sự vinh hoa.
Việc UNESCO công nhận và các nỗ lực nghiên cứu, xuất bản đang góp phần khẳng định giá trị bền vững của tranh Đông Hồ trong dòng chảy văn hóa Việt Nam, đảm bảo di sản này được bảo vệ và truyền lại cho các thế hệ tương lai.
