TP.HCM vinh danh hai bảo vật quốc gia mới từ sưu tập tư nhân
Sáng ngày 6 tháng 3 tại Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh (địa chỉ số 65, đường Lý Tự Trọng, phường Sài Gòn), Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đã long trọng tổ chức buổi lễ công bố Quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Quyết định này chính thức công nhận bộ tượng gốm men nhiều màu Tam Quan Đại Đế và bát bồng - gốm văn hóa Hoa Lộc là hai bảo vật quốc gia mới của thành phố. Sự kiện này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc.
Lễ công bố với sự tham dự của nhiều nhân vật quan trọng
Buổi lễ có sự hiện diện của nhiều đại biểu cấp cao, bao gồm bà Lê Thị Thu Hiền - Cục trưởng Cục Di sản văn hóa thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, bà Đinh Thị Thanh Thủy - Phó ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, cùng ông Nguyễn Minh Nhựt - Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM. Ngoài ra, sự kiện còn thu hút sự tham gia của các nhà sưu tập cổ vật nổi tiếng, tạo nên không khí trang trọng và ý nghĩa.
Hai bảo vật quốc gia này thuộc về sưu tập tư nhân của ông Lê Thanh Nghĩa và Bảo tàng Gốm thời dựng nước. Chúng sẽ được mở cửa cho du khách đến tham quan và chiêm ngưỡng từ nay cho đến hết ngày 8 tháng 3, mang đến cơ hội hiếm có để công chúng tiếp cận với những di sản quý giá.
Cảm xúc tự hào từ các nhà sưu tập
Nhà sưu tập Phạm Gia Chi Bảo, đại diện cho Bảo tàng Gốm thời dựng nước, đã bày tỏ sự xúc động và tự hào sâu sắc. Bà chia sẻ rằng bát bồng - gốm văn hóa Hoa Lộc, sau bao năm dày công sưu tầm và gìn giữ cẩn thận, cuối cùng đã nhận được sự tôn vinh và ghi nhận xứng đáng từ Nhà nước. Sự công nhận này không chỉ là niềm vinh dự cá nhân mà còn mở ra cánh cửa để mọi người, đặc biệt là thế hệ trẻ, có dịp tiếp cận với những bảo vật quý báu mà tiền nhân để lại.
Ông Lê Thanh Nghĩa - Chủ tịch Hội Cổ vật TP.HCM, cũng bày tỏ lòng tri ân đối với các nghệ nhân tiền nhân. Ông nhấn mạnh rằng di sản này không chỉ tinh xảo về mặt kỹ thuật mà còn phong phú về ý nghĩa biểu tượng. Sự kiện hôm nay không chỉ vinh danh một bộ tượng đơn lẻ mà còn tôn vinh cả một truyền thống thủ công lâu đời, góp phần định hình diện mạo văn hóa của vùng đất Sài Gòn – Nam bộ xưa. Ông tin tưởng rằng đây sẽ là bước đệm để nâng cao nhận thức cộng đồng về di sản gốm Sài Gòn nói riêng và di sản thủ công Nam bộ nói chung, khẳng định Nam bộ không chỉ là vùng đất khai phá mà còn là cái nôi của sáng tạo văn hóa sâu sắc và đậm bản sắc.
Giá trị đặc biệt của hai bảo vật quốc gia
Các bảo vật quốc gia này sở hữu giá trị đặc biệt về mặt lịch sử, văn hóa và khoa học. Bát bồng gốm Hoa Lộc có vóc dáng cân đối với chiều cao 21cm, đường kính miệng 24cm và trọng lượng hơn 1kg. Hiện vật được chế tác từ chất liệu đất nung loại gốm cứng, với xương gốm pha trộn vụn vỏ nhuyễn thể và lớp áo gốm màu xám hồng đặc trưng. Qua phân tích vi ảnh Micropicture, các nhà khoa học xác định rằng gốm được nung ở nhiệt độ cao từ 700°C đến 800°C. Cấu trúc của bát bồng chia làm hai phần rõ rệt: phần bát phía trên hình phễu với miệng loe rộng có gờ, và phần chân đế hình trụ cao, loe xiên với hai lỗ xuyên thấu đối xứng. Toàn bộ thân và đế được tạo dáng bằng phương pháp dải cuộn kết hợp bàn xoay, tạo nên những đường nét uyển chuyển và tinh tế.
Ông Hoàng Nghị - Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa thuộc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, đã chia sẻ về ý nghĩa và giá trị của hai hiện vật. Ông cho biết bát bồng còn nguyên vẹn, với màu sắc, chất liệu, kỹ thuật chế tác và hoa văn trang trí độc đáo, tạo nên tính độc bản và đặc sắc. Bảo vật này là nguồn sử liệu quan trọng về khoa học, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về đời sống vật chất, ngành nghề thủ công truyền thống, khoa học kỹ thuật, cũng như đời sống tinh thần và tâm linh của người Việt cổ sống ở vùng lưu vực sông Mã.
Đối với bộ tượng gốm men nhiều màu Tam Quan Đại Đế, ông Hoàng Nghị nhận định rằng nó thể hiện rõ nét tôn giáo tín ngưỡng và đặc trưng của cộng đồng cư dân Sài Gòn. Bộ tượng với màu men gốm đặc trưng và các hiện vật nhận diện rõ ràng, mang giá trị lịch sử, văn hóa sâu sắc. Nó phản ánh mối quan hệ cộng đồng chặt chẽ và thể hiện đặc trưng của gốm Nam bộ, đồng thời minh chứng cho quá trình phát triển của đô thị Sài Gòn từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20.
Điều đáng chú ý là cả hai bảo vật đều có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, mang tính bản địa và là hiện vật độc bản, tiêu biểu cho kỹ thuật và nghệ thuật trang trí của cư dân người Việt xưa. Sự hiện diện của lỗ “yểm tâm tượng” sau lưng tượng Thiên Quan không chỉ minh chứng cho các nghi thức khai quang điểm nhãn nghiêm ngặt mà còn khẳng định đây là những di vật có giá trị thờ tự cao cấp, được chế tác dành riêng cho những không gian tâm linh trang trọng nhất.
Ý nghĩa rộng lớn đối với di sản văn hóa
Với việc công nhận hai bảo vật mới này, tính đến năm 2026, TP.HCM đã có tổng cộng 25 hiện vật và nhóm hiện vật được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận là bảo vật quốc gia. Sự kiện này không chỉ là niềm tự hào của các đơn vị và cá nhân sở hữu hiện vật, mà còn thể hiện sự ghi nhận và đồng hành của Nhà nước và cộng đồng đối với những nỗ lực bền bỉ trong công tác gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc. Việc các bảo vật thuộc bảo tàng ngoài công lập và sưu tập tư nhân được vinh danh đã mở ra một hướng đi tích cực, khuyến khích sự tham gia rộng rãi của xã hội trong việc bảo tồn di sản.
