Trong bối cảnh không gian mạng bị các thế lực thù địch khai thác để chống phá, tạp chí khoa học xã hội nổi lên như một chủ thể then chốt trên mặt trận tư tưởng, lý luận. Theo Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ sống còn, đòi hỏi sự chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái. Thực tiễn cho thấy, báo chí và các cơ quan xuất bản khoa học phải tiên phong định hướng dư luận, kiến tạo dòng thông tin tích cực, ngăn chặn luận điệu xấu ngay từ khi mới manh nha.
Vai trò của tạp chí khoa học xã hội trong bảo vệ nền tảng tư tưởng
Tạp chí khoa học xã hội không chỉ lưu giữ, thẩm định và phổ biến kết quả nghiên cứu, mà còn là diễn đàn trao đổi học thuật, phản biện xã hội, cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách. Qua phản biện, tính khách quan và độ tin cậy của tri thức được bảo đảm. Tiến sĩ Nguyễn Thị Luyện, Tổng biên tập Tạp chí Khoa học xã hội Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh: tạp chí là cầu nối giữa cộng đồng khoa học và thực tiễn, thúc đẩy chuyển giao tri thức từ nghiên cứu sang thực tiễn và ngược lại.
Năm luận điểm thể hiện vai trò then chốt
Thứ nhất, tạp chí góp phần khẳng định và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng qua các bài viết chuyên sâu về triết học, chính trị, xã hội, làm sáng tỏ giá trị của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Thứ hai, tạp chí là công cụ đấu tranh khoa học, cung cấp luận cứ nhận diện và phản bác quan điểm sai trái. Thứ ba, với tính chuẩn xác, khách quan, tạp chí định hướng nhận thức xã hội, củng cố niềm tin công chúng. Thứ tư, qua xuất bản điện tử và truy cập mở, tạp chí lan tỏa các giá trị tư tưởng, văn hóa, thành tựu đổi mới của Việt Nam ra thế giới. Thứ năm, tạp chí tham gia xây dựng hệ sinh thái tri thức số quốc gia, số hóa dữ liệu, liên kết mạng lưới chuyên gia, tạo hạ tầng tri thức phục vụ công tác tư tưởng.
Thực tiễn hệ thống tạp chí của Viện Hàn lâm
Hệ thống tạp chí khoa học xã hội của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam gồm 19 tạp chí với 26 ấn phẩm, mỗi tháng đăng khoảng 150 bài khoa học. Các tạp chí này vừa bảo đảm diễn đàn công bố nghiên cứu chuyên sâu, đúng tôn chỉ, vừa sáng tạo trong đăng tải bài viết về lịch sử, tư tưởng, văn hóa dưới góc nhìn chuyên gia, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng từ hệ thống tri thức khoa học.
Yêu cầu nâng cao chất lượng trong kỷ nguyên số
Để phát huy vai trò, các tạp chí cần bảo đảm tôn chỉ, quy trình thẩm định chặt chẽ, gắn tính mới, tính phát hiện khoa học với giá trị nhân văn. Cách tiếp cận phải khách quan, đa chiều; dữ liệu thuyết phục, phân tích có cơ sở, lập luận chặt chẽ. Tiến sĩ Nguyễn Thị Luyện cho rằng: tạp chí khoa học xã hội không chỉ là diễn đàn học thuật mà còn là thiết chế truyền thông tri thức đáng tin cậy, là công cụ bảo vệ nền tảng tư tưởng sắc bén qua phổ biến hệ sinh thái tri thức “xanh” đến cộng đồng.
Giải pháp đồng bộ cho tương lai
Cần nâng cao năng lực, bản lĩnh chính trị đội ngũ làm tạp chí; đầu tư nhân lực số, hạ tầng và nền tảng số; quản trị hệ thống, tòa soạn hội tụ, xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học. Tạp chí khoa học xã hội đáp ứng tốt trong kỷ nguyên số sẽ là công cụ bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đồng thời thúc đẩy hội nhập và phát triển khoa học nước nhà.
