Các nhà khoa học đã phát hiện một cấu trúc va chạm thiên thạch cực kỳ hiếm mang tên Ora Banda trong quá trình khoan thăm dò vàng tại khu vực Eastern Goldfields, Tây Australia. Đây mới chỉ là trường hợp thứ hai trên toàn thế giới được xác nhận hình thành hoàn toàn trong đá greenstone thuộc đại Thái Cổ – một trong những loại đá lâu đời nhất còn tồn tại trên Trái Đất.
Phát hiện tình cờ từ dữ liệu trọng lực
Không có miệng hố khổng lồ hay vành đai đá nhô cao, dấu vết của vụ va chạm chỉ được hé lộ qua các phép đo trọng lực trong một cuộc khảo sát địa chất thông thường. Dữ liệu cho thấy một dị thường hình tròn nằm sâu dưới lòng đất, thúc đẩy nhóm nghiên cứu tiến hành khoan thăm dò.
Nhà địa chất Raiza Quintero thuộc Đại học Puerto Rico, trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết: "Chúng tôi đã tìm thấy các cấu trúc shatter cones – dạng nứt vỡ hình nón đặc trưng của sóng xung kích từ va chạm thiên thạch. Đây là bằng chứng đáng tin cậy nhất về nguồn gốc vũ trụ của cấu trúc này."
Bằng chứng từ breccia và giọt thủy tinh
Bên dưới lớp đất sét sa mạc, các nhà khoa học phát hiện những khối breccia va chạm – loại đá hình thành khi áp suất khủng khiếp nghiền nát đá gốc thành mảnh vụn, sau đó kết dính lại dưới nhiệt độ và lực tác động lớn. Ẩn trong breccia là các giọt thủy tinh cực nhỏ từ vật liệu silicat nóng chảy, chứa hàm lượng niken, coban, iridi, platin, palađi và rhodi cao bất thường – những nguyên tố ưa sắt hiếm trong vỏ Trái Đất nhưng phổ biến trong thiên thạch giàu kim loại.
Từ các phân tích hóa học, nhóm nghiên cứu kết luận Ora Banda được tạo ra bởi một thiên thạch giàu sắt lao xuống Trái Đất từ thời cổ đại, tạo nên cấu trúc ngầm gồm khu vực trung tâm và nhiều vòng đồng tâm có đường kính khoảng 4 km.
Giá trị khoa học vượt xa vàng
Ora Banda là một trong số ít cấu trúc va chạm còn sót lại từ thời kỳ đầu Hệ Mặt Trời, khi các hành tinh đá bị oanh tạc dữ dội bởi thiên thạch – những sự kiện có thể đã mang nước và các phân tử hữu cơ, tạo điều kiện cho sự sống hình thành. Xói mòn và kiến tạo mảng đã xóa đi phần lớn dấu vết cổ đại, khiến Ora Banda trở thành cánh cửa hiếm hoi để nghiên cứu lịch sử va chạm trên Trái Đất và sao Hỏa thời sơ khai.
Trớ trêu thay, phát hiện này lại đến từ nỗ lực tìm kiếm vàng. Những hạt vàng li ti trong breccia cho thấy vụ va chạm đã thổi tung vật chất chứa vàng lên bầu trời trước khi chúng rơi trở lại miệng hố. Tuy nhiên, giá trị khoa học của Ora Banda vượt xa kim loại quý. "Nếu một cấu trúc hiếm như vậy có thể nằm dưới mỏ vàng nổi tiếng suốt hàng triệu năm mà không ai nhận ra, thì còn vô số bí mật khác đang chờ được khám phá", nhóm nghiên cứu nhận định.
