Di sản văn chương và nghĩa tình đồng đội của nhà văn quân đội Nguyễn Xuân Thiều
Trong nền văn học cách mạng Việt Nam, nhà văn quân đội Nguyễn Xuân Thiều (1930-2007) được nhiều thế hệ cầm bút tôn vinh như một tấm gương lao động tận tụy trên "cánh đồng văn chương". Ông để lại di sản lớn với nhiều tác phẩm có giá trị tư tưởng nghệ thuật cao, sống mãi với thời gian và trong ký ức đồng nghiệp, đặc biệt là những người từng trải qua chiến tranh.
Hành trình từ chiến trường đến văn đàn
Nhà văn Nguyễn Xuân Thiều nguyên là Đại tá, Phó Tổng biên tập tạp chí Văn nghệ Quân đội (1977-1987) và nguyên Trưởng ban Sáng tác Hội Nhà văn Việt Nam. Ông là tác giả của 15 tập văn xuôi đa dạng thể loại, trong đó nhiều tác phẩm nổi tiếng đã ba lần đoạt Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam.
Hầu hết sáng tác của ông đều gắn với đề tài lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng và những vấn đề hậu chiến. Những đóng góp xuất sắc được ghi nhận qua Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật đợt 1 năm 2001 và Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt 5 năm 2017.
Mối quan hệ vượt trên tình bạn nghề nghiệp
Trong đời sống văn học, các nhà văn quân đội có mối quan hệ đặc biệt được hun đúc từ tình đồng chí, đồng đội trong chiến tranh. Hình ảnh nhà văn Xuân Thiều - người anh đi trước, tấm gương cầm bút tận tụy - không chỉ in dấu trong văn chương mà còn sống động trong ký ức những người cùng trải qua chiến tranh.
"Thế hệ nhà văn chúng tôi từng khoác áo lính, trải qua những năm tháng chiến tranh chống Mỹ cứu nước khốc liệt càng thấm thía và hiểu về ông", một đồng nghiệp chia sẻ khi hướng tới kỷ niệm 96 năm Ngày sinh của ông (1/4/1930-1/4/2026).
Trường học mang tên và sự tiếp nối
Năm 2011, Trường tiểu học Bùi Xá (trước thuộc xã Bùi Xá, huyện Đức Thọ, nay thuộc xã Đức Quang, tỉnh Hà Tĩnh) được đổi tên thành Trường tiểu học Nguyễn Xuân Thiều. Sự kiện này không chỉ là sự ghi nhận của địa phương với người con ưu tú, mà còn thể hiện mối liên hệ sinh động giữa văn chương và đời sống.
Trong buổi lễ, sự có mặt của nhiều nhà văn, nhà thơ từng gắn bó với ông tạo nên không khí trang nghiêm mà ấm áp. Những chia sẻ của các nhà văn Vương Trọng, Nguyễn Trí Huân, Ngô Vĩnh Bình... không chỉ là lời tri ân mà còn là sự tiếp nối mạch nguồn tình cảm.
Tiếng trống trường và nhịp đập ký ức
Khi tiếng trống trường vang lên trong buổi lễ khai giảng cách đây 15 năm, âm thanh quen thuộc bỗng mang thêm tầng ý nghĩa. Nó không chỉ đánh dấu khởi đầu năm học mới, mà còn gợi mở sự tiếp nối từ thế hệ đi trước đến thế hệ hôm nay.
Trong cảm nhận của nhiều người có mặt, tiếng trống ấy như có thêm nhịp đập của ký ức, nơi một đời người đã hóa thành giá trị chung của cộng đồng. Những năm sau đó, các hoạt động tưởng niệm, tri ân tiếp tục được tổ chức, đỉnh cao là lễ đặt tượng ông trong khuôn viên trường.
Sự trở về của tình nghĩa
Năm 2025, trong dịp kỷ niệm 95 năm ngày sinh nhà văn Nguyễn Xuân Thiều, dù tuổi cao sức yếu, nhiều nhà văn quân đội vẫn trở về quê hương ông để dự lễ khai giảng tại ngôi trường mang tên ông. Đó không chỉ là cuộc trở về mang tính kỷ niệm, mà còn là sự trở về của tình nghĩa - nơi người anh vẫn hiện diện trong ký ức và sự gắn bó của những người ở lại.
Trong hoàn cảnh ấy, sự ra đi của nhà văn Ngô Vĩnh Bình để lại dư âm lặng lẽ. Không thể có mặt trong ngày trở về, nhưng ông đã lắng nghe tiếng trống trường từ nơi xa. Sự trùng hợp giữa thời khắc ấy và giây phút ông giã biệt cuộc đời khiến nhiều người suy ngẫm về những mối liên kết tinh thần bền bỉ vượt thời gian.
Văn chương và tình người hòa quyện
Có thể nói, trong đời sống văn học, những giá trị bền vững không chỉ được tạo nên từ tác phẩm, mà còn từ chính những mối quan hệ được thử thách qua năm tháng. Trường hợp nhà văn Xuân Thiều và những người đồng đội là minh chứng sâu sắc cho điều đó - nơi văn chương và tình người hòa quyện, nâng đỡ lẫn nhau để cùng tồn tại lâu dài.
Tiếng trống trường mở đầu mỗi ngày học vẫn vang lên đều đặn và quen thuộc. Nhưng trong âm thanh ấy, không chỉ có nhịp khởi đầu ngày học mới, mà còn có dư âm của những năm tháng đã qua, của những con người đã sống, đã viết và đã gắn bó với nhau bằng nghĩa tình bền chặt. Ở tầng sâu lắng hơn, tiếng trống ấy như vẫn giữ lại nhịp đập của người anh đã đi qua đời cầm bút, và của những người em vẫn tiếp tục hành trình.
