Thư viện Người: Khai thác 'vỉa quặng vô giá' văn hóa Nam Bộ qua những câu chuyện sống động
Sau thành công của Thư viện số Nguyễn An Ninh, TS Quách Thu Nguyệt, nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Trẻ, tiếp tục ấp ủ dự án Thư viện Người, dự kiến ra mắt tại TP.HCM vào tháng 4. Đây là một mô hình độc đáo, nơi con người trở thành những 'cuốn sách sống', kể lại câu chuyện đời thực về lịch sử và văn hóa vùng Nam Bộ.
Từ thư viện số đến thư viện người: Hành trình bảo tồn di sản
Với gần 40 năm gắn bó ngành xuất bản, TS Quách Thu Nguyệt luôn trăn trở về văn hóa đọc và bảo tồn di sản. Bà chia sẻ: 'Thế hệ chúng tôi ôm sách giấy, nhưng ngày nay, giới trẻ sống chậm mà đọc nhanh, ưa chuộng sách số vì tiện lợi.' Từ nhận thức này, bà chuyển hướng từ ý tưởng thư viện vật lý sang Thư viện số Nguyễn An Ninh, và nay là Thư viện Người, lấy cảm hứng từ mô hình Đan Mạch nhưng được 'Việt hóa' để tập trung vào những con người Nam Bộ bình thường đang âm thầm tạo giá trị văn hóa.
Lý do chọn Nam Bộ và quy trình tuyển chọn 'đầu sách'
TS Nguyệt giải thích việc giới hạn ở Nam Bộ dựa trên ba lý do: khả năng tổ chức, tiềm năng khám phá vùng đất mới, và tình cảm quê hương. Quá trình tuyển chọn nhân vật không nhắm đến người nổi tiếng, mà tìm kiếm những cá nhân có câu chuyện đáng kể và giá trị phát triển. Bà ví von: 'Chúng tôi như thợ mỏ, đi tìm vỉa quặng vô giá về văn hóa Nam Bộ, gọt giũa thành ngọc sáng.' Đội ngũ phải trực tiếp khảo sát, trò chuyện để khai thác sâu sắc những giá trị ẩn giấu.
Những 'đầu sách' điển hình và sự khác biệt với talkshow
Thư viện Người sẽ giới thiệu nhiều nhân vật đặc sắc, như Cécile Ngọc Sương Perdu, một cô gái lai Pháp-Việt ở Cần Thơ với studio 'Lộn Xộn' giới thiệu di sản miền Tây, hay nghệ nhân Bảy Tốt, người giữ nghề đóng ghe truyền thống. Dự án cũng khai thác câu chuyện về nông dân miền Tây biến lục bình thành sản phẩm thủ công. Khác với talkshow, Thư viện Người tập trung vào storytelling với quy mô nhỏ (khoảng 20 người/buổi), tạo không gian đối thoại hai chiều, không phán xét.
Đích đến và tương lai của dự án
Câu chuyện từ Thư viện Người không dừng lại sau buổi kể, mà trở thành nguyên liệu cho các xuất bản phẩm đa dạng như sách giấy, podcast, phim hoạt hình. Dự án đã thu hút sự quan tâm từ Quỹ Lawrence S. Ting, với cam kết đầu tư để biến 'vỉa quặng' thành sản phẩm văn hóa phục vụ cộng đồng. TS Nguyệt nhấn mạnh: 'Yếu tố sống còn không nằm ở hình thức, mà ở nội dung và giá trị câu chuyện.' Bà tin rằng 'sách người' với tương tác trực tiếp sẽ có sức hút mãnh liệt, và nguyên tắc 'đi chậm mà chắc' sẽ đảm bảo thành công lâu dài.
