Người dân ở các châu lục trên thế giới đang chật vật đối phó với nhiều kiểu thời tiết cực đoan, từ nắng nóng kỷ lục đến mưa bão kéo dài. Tình hình được dự báo sẽ còn nghiêm trọng hơn khi hiện tượng El Nino phát triển mạnh.
Mối nguy không biên giới
Khắp các khu vực từ châu Á, châu Âu đến châu Mỹ, nhiều quốc gia đang oằn mình chống chọi các đợt thời tiết khắc nghiệt. Báo The Guardian ngày 7.7 đưa tin tại Trung Quốc, mưa lớn và gió giật mạnh ở miền trung đã khiến ít nhất 15 người thiệt mạng và 275 người bị thương. Giới chức địa phương ghi nhận lốc xoáy xuất hiện ở một số khu vực.
Ngoài ra, do ảnh hưởng của bão Maysak, khu vực phía nam Trung Quốc xảy ra lũ lụt nghiêm trọng, buộc gần 48.000 người dân phải sơ tán. Nước lũ dâng cao đã nhấn chìm nhiều nhà cửa và phương tiện giao thông. Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình đã chỉ đạo dốc toàn lực cho công tác cứu hộ, cứu chữa người bị thương và tái định cư cho cư dân vùng thiên tai.
Châu Âu và Bắc Mỹ chịu nhiều tổn thất
Tại châu Âu, hàng loạt vụ cháy rừng bùng phát tại Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hy Lạp và Pháp. Một chặng của giải đua xe đạp Tour de France đã phải cấm khán giả do cháy rừng kéo dài gần 18 km gần biên giới Pháp - Tây Ban Nha. Các đợt nắng nóng kỷ lục tại châu Âu vào cuối tháng 6 đã khiến hơn 3.700 người chết tại Pháp, Bỉ và Hà Lan, theo Hãng tin DW.
Khu vực Bắc Mỹ cũng đang đối mặt với các đợt sóng nhiệt gay gắt tương tự. Ít nhất 25 trường hợp tử vong, phần lớn tại bang New Jersey, nghi do ảnh hưởng từ đợt nóng cao điểm vừa qua. Đồng thời, các quần đảo thuộc Mỹ ở Thái Bình Dương cũng dự báo chịu thiệt hại nặng nề do ảnh hưởng của bão Bavi càn quét trong ngày 6.7.
Nỗi lo từ El Nino
Giới khoa học cảnh báo cường độ và tần suất của các hiện tượng thời tiết cực đoan sẽ ngày càng tăng do tác động của phát thải hóa thạch. Đặc biệt, hiện tượng El Nino đang mạnh lên nhanh chóng ở Thái Bình Dương. CNN dẫn các mô hình dự báo gần đây cho thấy El Nino có khả năng mạnh hơn so với những tính toán trước đây. El Nino chuyển biến phức tạp có thể khiến thời tiết cực đoan như lũ lụt, hạn hán, sóng nhiệt nghiêm trọng hơn. Ngoài ra, El Nino được biết đến là nguyên nhân làm giảm sản lượng lúa ở Ấn Độ và các khu vực khác của châu Á, dẫn đến lạm phát giá lương thực.
Ông Armel Castellan, cố vấn kỹ thuật về thời tiết nắng nóng của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), nêu ra một vấn đề ít được chú ý, đó là nhiệt độ thấp nhất vào ban đêm. Trong báo cáo của WMO ngày 29.6, ông giải thích ban đêm là lúc cơ thể con người hạ nhiệt và hệ tim mạch được nghỉ ngơi, đặc biệt là sau khi trải qua ban ngày nắng nóng. Khi xuất hiện các "đêm nhiệt đới" (nhiệt độ không hạ dưới 20 độ C), quá trình phục hồi này không thể diễn ra. "Đó là lý do khi đánh giá tác động sức khỏe, mức nhiệt tối thiểu vào ban đêm có thể nói lên nhiều điều hơn so với nhiệt độ buổi chiều", ông Castellan nêu rõ.
Ngân sách cắt giảm ảnh hưởng đến dự báo thời tiết
Trong khi đó, các cơ quan thời tiết Mỹ bày tỏ quan ngại tình trạng cắt giảm ngân sách cho ngành đã ảnh hưởng đến khả năng dự báo thời tiết. Theo tờ Politico ngày 6.7, việc chính quyền Mỹ thắt chặt chi tiêu đã làm giảm mạng lưới thả bóng thám không (được thả lên cao để thu thập dữ liệu khí quyển) định kỳ. Hệ quả là dẫn đến sai số nghiêm trọng, như việc dự đoán sai một trận lốc xoáy xảy ra tại bang Kansas hồi tháng 4. Cảnh báo về hệ lụy lâu dài, nhà khí tượng học Steve Bowen, từ Công ty tái bảo hiểm Gallagher Re (Anh), nhận định với Politico rằng việc thiếu hụt dữ liệu đầu vào làm tăng rủi ro sai số, khiến các nhà chức trách đánh mất "thời gian vàng" để cảnh báo người dân bảo vệ sinh mạng và tài sản.
Đông Nam Á đối mặt với rủi ro sốc nhiệt
The Straits Times mới đây dẫn nghiên cứu của Đại học Oxford (Anh) chỉ ra rằng TP.HCM đang là thành phố đối mặt với rủi ro sốc nhiệt cao nhất thế giới, xếp ngay sau là thủ đô Bangkok và TP.Samut Prakan của Thái Lan. Nhóm nghiên cứu đề cập mức độ nguy hiểm đối với các đô thị Đông Nam Á không chỉ xuất phát từ nền nhiệt độ cao, mà là hệ quả từ hàng loạt yếu tố kết hợp: thời tiết nóng ẩm khiến cơ thể khó tỏa nhiệt, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, quá trình đô thị hóa nhanh, mật độ dân số đông và lượng lớn người phải lao động ngoài trời. Ngoài ra, việc nằm ở các vùng trũng ven biển cũng khiến những trung tâm kinh tế này dễ bị tổn thương, phải đối mặt với "tác động kép" từ cả sóng nhiệt và ngập lụt.
Rủi ro càng gia tăng khi giới khoa học toàn cầu đang theo dõi sát sao hiện tượng El Nino trong năm 2026. Nếu kịch bản "siêu El Nino" xảy ra (khi El Nino đạt cường độ cực mạnh), khu vực Đông Nam Á sẽ phải đối mặt với hạn hán kéo dài, cạn kiệt tài nguyên nước, đe dọa an ninh lương thực và làm tăng vọt nguy cơ cháy rừng. Cùng lúc, Nam Mỹ có thể hứng chịu mưa lũ nghiêm trọng, còn Thái Bình Dương đối mặt với những cơn bão dữ dội.
