Tam Tông Miếu, ngôi chùa 100 năm tuổi của Minh Lý đạo tại TP.HCM, gây ấn tượng với cách thờ tự độc đáo: không thờ tượng Phật mà chỉ thờ bài vị của các vị Phật, Thần, Tiên. Đây là nơi thờ tự chính của Minh Lý đạo, một tôn giáo nhỏ được Ban Tôn giáo Chính phủ công nhận vào ngày 18.10.2008.
Lịch sử hình thành Minh Lý đạo và Tam Tông Miếu
Năm 1920, ông Âu Kiệt Lâm (1896 - 1941), người Minh Hương, cùng bạn bè nghiên cứu giáo lý tam giáo gồm Phật giáo, Khổng giáo và Nho giáo. Họ mua sách từ Pháp để nghiên cứu về nhân điện. Đến năm 1924, họ giác ngộ chân lý và sáng lập Minh Lý đạo. Tên Minh Lý có nghĩa là thông hiểu đến sự tuyệt đối, đạt tới lẽ phải mà thành đạo.
Tôn chỉ của Minh Lý đạo dựa theo giáo lý tam giáo, dung hòa mọi tín ngưỡng, xu hướng cộng đồng và học thuyết đông tây kim cổ, nhằm hoằng dương chánh pháp, phục vụ nhân sinh trên cương lĩnh từ bi, giác ngộ và giải thoát.
Quá trình xây dựng và trùng tu
Ban đầu, Minh Lý đạo chưa có nơi tụ tập nên được sư trụ trì chùa Linh Sơn trên đường Cô Giang cho mượn chùa làm nơi lễ bái, tụng kinh. Do ở nhờ phải để gia chủ làm lễ vào ngày rằm và mùng 1, nên lệ cúng của Minh Lý đạo chuyển sang ngày 14 và 30 âm lịch.
Tam Tông Miếu được xây dựng từ ngày 9.9.1926 do công của ông Trần Kim Lý, bà Trần Kim Ký hiến đất và bà Ba Ngỡi, bà Huỳnh Thị Ngôn cùng một số vị khác ủng hộ tài chính. Ngôi chùa hoàn thành vào ngày 2.2.1927. Chùa đã qua hai đợt sửa chữa, trùng tu vào các năm 1941 và 1957, hiện tọa lạc tại số 82 đường Cao Thắng, phường Bàn Cờ, TP.HCM.
Kiến trúc và cách thờ tự độc đáo
Tam Tông Miếu được xây dựng theo hình thức đạo pháp với ba đài dựa theo thuyết Tam Ngũ Nhất. Cửa chính chia làm hai lối đi riêng cho nam và nữ. Các hệ cửa sổ được thiết kế với cung bát quái gồm 8 quẻ: Càn, Khảm, Cấn, Đoài, Ly, Tốn, Chấn, Khôn, ở giữa là hình tượng trưng cho Minh Lý đạo.
Bên trong chánh điện, khu vực thờ ở giữa bửu điện là thiên bàn có 5 cấp (từ 1 đến 5), mỗi cấp tương đương với các bài vị. Cấp 1 cao nhất thờ Diêu Trì Kim Mẫu, cấp 2 thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế và Hồng Quân Lão Tổ, cấp 3 thờ các vị Phật. Tổng cộng 17 bài vị được ráp thành hình tam giác, với ngôi Tây Phương Phật Tổ (Đức Phật Thích Ca) ở chính giữa có ngọn đèn lưu ly tiêu biểu cho trung đạo. Bên dưới bửu điện là hàng ghế ngồi cho tín đồ, có thanh ngang để quỳ và bàn gác tay giống như Công giáo.
Minh Lý đạo hoàn toàn dùng kinh tiếng Việt để dễ hiểu, dễ nhớ. Bộ kinh chia làm 5 loại: kinh bố cáo, kinh sám hối, kinh tịnh nghiệp vãn, kinh nhật tụng, kinh giác thế. Tu sĩ ở chùa được gọi là môn sanh, vẫn để tóc, không cạo đầu. Nam mặc áo dài đen, quần trắng, khăn đóng đen; nữ mặc áo dài đen, quần đen.
Đời sống tín ngưỡng và số lượng tín đồ
Minh Lý đạo là một tôn giáo nhỏ với khoảng 1.000 tín đồ trên cả nước, hoạt động mạnh nhất ở TP.HCM và Long Hải (tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu cũ). Khu vực hậu điện là nơi giao lưu, học tập, hội họp. Thỉnh thoảng, các chức sắc của nhiều tôn giáo như Phật giáo, Công giáo, Cao Đài được mời đến thuyết pháp.
