Sáng ngày 9 tháng 3, dưới sự chỉ đạo của Sở Văn hóa - Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, Nhà hát nghệ thuật hát bội TP.HCM đã phối hợp với Trường tiểu học Trần Khánh Dư, phường Tân Định, tổ chức chương trình Sân khấu học đường. Sự kiện này nhằm đưa nghệ thuật hát bội đến gần hơn với thế hệ trẻ, thông qua các hoạt động biểu diễn và tương tác sinh động.
Giới thiệu nghệ thuật hát bội qua tiết mục mở đầu
Chương trình khởi động với tiết mục "Múa mừng lễ hội kỳ yên", giúp các em học sinh làm quen với hát bội thông qua bài vè dân gian. Các nghệ sĩ đã giải thích sơ lược về quá trình hình thành và phát triển của loại hình nghệ thuật này, làm cho nó trở nên gần gũi và dễ hiểu hơn đối với khán giả nhỏ tuổi.
Ý nghĩa của nghệ thuật hóa trang mặt nạ
Một đặc trưng nổi bật của hát bội là nghệ thuật hóa trang mặt nạ, mỗi màu sắc đại diện cho tính cách nhân vật. Mặt nạ màu đỏ thường dành cho nhân vật trung thần, nghĩa khí; màu trắng mốc thể hiện kẻ nịnh thần, gian xảo; màu xanh biểu trưng cho sự thông minh, dũng cảm; màu vàng nhạt đại diện cho tính cách hiền hòa, nhân hậu. Trong khi đó, màu đen nhạt thường dùng cho người dân dã, tốt bụng, còn nhân vật có mặt rằn với màu đen trắng đan xen thường là kẻ hung dữ, có sức mạnh phi thường.
Lịch sử phát triển của hát bội qua các thời kỳ
Hát bội là loại hình nghệ thuật kịch hát truyền thống lâu đời của Việt Nam, bắt nguồn từ thời nhà Đinh - Lý - Trần (thế kỷ 10 đến 14) dưới dạng diễn xướng đơn giản. Đến thế kỷ 15-16, dưới thời nhà Lê, nghệ thuật này phát triển hơn, và nhiều khả năng hát bội được hình thành vào thế kỷ 16. Thế kỷ 17, dưới sự khuyến khích của Chúa Nguyễn, hát bội được phục hồi và phát triển ở Đàng Trong nhờ công lao của cụ Đào Duy Từ. Từ "bội" trong tên gọi chính thức xuất hiện trong các tư liệu từ thế kỷ 18, như ghi chép trong "Vũ trung tùy bút" của cụ Phạm Đình Hổ.
Cuối thế kỷ 19, cụ Đào Tấn đã hoàn thiện nghệ thuật trình diễn hát bội, trong khi Tả quân Lê Văn Duyệt góp phần phát triển nó ở Gia Định Thành. Đầu thế kỷ 20, hát bội trở nên thịnh hành ở Nam Bộ, thậm chí được đưa đi đấu xảo tại Pháp. Từ cuối thế kỷ 20 đến nay, hát bội vẫn gắn bó mật thiết với tín ngưỡng thờ thần Thành Hoàng, là nghi lễ không thể thiếu trong lễ hội kỳ yên. Nhà hát nghệ thuật hát bội TP.HCM hiện vẫn đang nỗ lực gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị đặc sắc của di sản này.
Trích đoạn "Trần Hưng Đạo ra quân" và "Võ Thị Sáu"
Chương trình còn mang đến trích đoạn "Trần Hưng Đạo ra quân", khắc họa hình ảnh uy nghi của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn trong cuộc chiến chống quân Nguyên Mông. Các nghệ sĩ như Bảo Châu, Hà Trí Nhơn và Hoàng Duy đã thể hiện xuất sắc vai diễn, mang đến không khí hào hùng.
Ngoài ra, trích đoạn "Võ Thị Sáu" kể về nữ anh hùng dân tộc, từ nhiệm vụ tiêu diệt cường hào ác bá đến sự kiên cường trước kẻ thù. Nghệ sĩ Thanh Bình, Trưởng phòng tổ chức biểu diễn, chia sẻ rằng chương trình được thiết kế phù hợp với độ tuổi học sinh, giúp các em dễ tiếp cận và tương tác.
Hoạt động tương tác và giáo dục ý nghĩa
Học sinh được mời lên sân khấu trải nghiệm các động tác như đi ngựa và chèo thuyền, tương tự như các nghệ sĩ hát bội. Phần giao lưu, trả lời câu hỏi giữa học sinh và nghệ sĩ đã tạo cơ hội để các em hiểu sâu hơn về nghệ thuật truyền thống.
Theo nghệ sĩ Thanh Bình và cô Lê Thị Thu Hằng, Hiệu trưởng Trường tiểu học Trần Khánh Dư, Sân khấu học đường không chỉ quảng bá và bảo tồn hát bội, mà còn giúp học sinh học lịch sử một cách tự nhiên, nuôi dưỡng tinh thần yêu nước và tự hào dân tộc. Chương trình này góp phần đa dạng hóa văn hóa tinh thần, khuyến khích thế hệ trẻ gìn giữ di sản quý báu của dân tộc.
