Xác suất El Nino kéo dài đến cuối năm ở mức rất cao và có thể làm gia tăng các tác động của tình trạng nóng lên toàn cầu, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cảnh báo sau khi Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) công bố bản cập nhật mới nhất. Nghiên cứu của Đại học Yale (Mỹ) công bố hôm 14/7 cũng chỉ ra rằng hiện tượng El Nino năm nay rất có khả năng sẽ là chu kỳ khốc liệt nhất kể từ khi bắt đầu ghi nhận dữ liệu, với cường độ vượt xa nhiều dự báo trước đây.
Dự báo tác động nghiêm trọng
Nhà khoa học khí hậu Zeke Hausfather từ Đại học Yale cho biết: “Với các kết quả chạy thử tháng 7 của 14 mô hình dự báo mùa khác nhau, có vẻ như hiện tượng El Nino năm nay rất có khả năng sẽ là chu kỳ khốc liệt nhất kể từ khi bắt đầu ghi nhận dữ liệu, với cường độ vượt xa nhiều dự báo trước đây”. Theo nghiên cứu, trong các giai đoạn El Nino hoạt động mạnh trước đây, nhiều nước Nam Mỹ phải đối mặt với lũ lụt và sạt lở đất, trong khi một số khu vực châu Á, châu Phi và Australia lại trải qua hạn hán kéo dài, thiếu nước và suy giảm sản lượng nông nghiệp. Lần này, thế giới có thể chứng kiến nhiệt độ toàn cầu tăng đột biến, hạn hán ở Đông Nam Á và một phần Nam Mỹ và châu Phi, mùa đông ẩm ướt ở miền nam nước Mỹ, sự dịch chuyển từ bão Đại Tây Dương sang Bắc Thái Bình Dương.
Điều khiến giới khoa học quan ngại là những biến động ấy có thể cộng hưởng với tình trạng nóng lên toàn cầu, gây hậu quả nặng nề cho ngay cả những khu vực được “trang bị” tốt nhất, chẳng hạn như châu Âu. Châu lục này vừa trải qua một trong những đợt nắng nóng mạnh nhất trong nhiều năm qua, với nhiệt độ vượt 42 độ C tại nhiều khu vực. Theo hãng tin AFP, ít nhất 12.000 ca tử vong đã được ghi nhận tại chín nước châu Âu trong đợt nắng nóng cực đoan hồi tháng 6 và con số thực tế có thể còn cao hơn do một số dữ liệu chưa được cập nhật.
Các nước tăng cường ứng phó
Trước những dự báo nóng bỏng đó, nhiều quốc gia đã triển khai các kế hoạch ứng phó. Nhiều chính phủ Mỹ-Latin đang huy động lực lượng cứu hỏa, kích hoạt các kế hoạch dự phòng và chuẩn bị hệ thống cấp nước, năng lượng và giao thông, sau khi WMO dự báo Trung Mỹ, một phần vùng Caribe và phía bắc Nam Mỹ sẽ trải qua tình trạng khô hạn nặng do El Nino. Ở Brazil, mối quan tâm lớn nhất là nguy cơ hạn hán và cháy rừng Amazon. Chính phủ Brazil đã tăng cường lực lượng chữa cháy, tuyển dụng thêm 4.600 lính cứu hỏa, mở rộng hoạt động giám sát bằng vệ tinh và chuẩn bị các phương án ứng phó trong trường hợp mùa khô kéo dài hơn bình thường. Colombia, nơi rừng Amazon chiếm khoảng 35% diện tích lãnh thổ, cũng kích hoạt hệ thống giám sát nguồn nước, tăng cường công tác chuẩn bị ứng phó cháy rừng.
Tại Trung Mỹ, Costa Rica triển khai hơn 200 biện pháp ứng phó khẩn cấp quốc gia, bao gồm bảo vệ nguồn cung cấp nước, mở rộng sản xuất năng lượng tái tạo và chuẩn bị cho mùa cháy rừng có thể nghiêm trọng. Chính quyền Panama xây dựng kế hoạch nhằm giải quyết những tác động tiềm tàng đến hoạt động tại kênh đào Panama, nơi lượng mưa thấp hơn có thể ảnh hưởng đến mực nước cần thiết để duy trì giao thông hàng hải qua một trong những tuyến đường thương mại quan trọng nhất thế giới.
Khu vực Nam Á, Ấn Độ đang theo dõi sát diễn biến của El Nino do hiện tượng này thường ảnh hưởng đến mùa gió mùa, nguồn cung cấp phần lớn lượng mưa cho nền nông nghiệp của quốc gia hơn 1,4 tỷ dân. Chính phủ Ấn Độ đã tăng cường dự báo khí tượng, mở rộng các chương trình bảo hiểm nông nghiệp và duy trì lượng dự trữ lương thực lớn nhằm giảm thiểu rủi ro đối với sản xuất nông nghiệp. Bộ trưởng Nông nghiệp Ấn Độ, Shivraj Singh Chouhan cho biết New Delhi đã lập kế hoạch dự phòng cho hơn 300 quận, huyện dễ bị ảnh hưởng bởi mùa mưa yếu.
Ở châu Phi, Ethiopia cùng nhiều quốc gia khu vực Sừng châu Phi cũng tiếp tục đầu tư cho các hệ thống cảnh báo sớm, theo dõi nguồn nước và giám sát mùa vụ. Khu vực này từng trải qua nhiều đợt hạn hán nghiêm trọng trong những năm gần đây, khiến hàng triệu người cần hỗ trợ nhân đạo khẩn cấp.
Sứ mệnh chung cần sự đồng lòng
El Nino là hiện tượng tự nhiên theo chu kỳ và không thể ngăn chặn. Tuy nhiên, mức độ thiệt hại mà hiện tượng này gây ra phụ thuộc đáng kể vào khả năng chuẩn bị ứng phó của thế giới. Trong đó, việc xây dựng năng lực cảnh báo sớm là một trong những yếu tố đang được Liên hợp quốc thúc đẩy mạnh mẽ. Phát biểu tại “Đối thoại về Hệ thống cảnh báo sớm cho tất cả mọi người nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu”, sự kiện nằm trong khuôn khổ “Diễn đàn khí tượng của Hội nghị trí tuệ nhân tạo thế giới” ở Thượng Hải hôm 17/7, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres kêu gọi: “Khi chúng ta gặp nhau tại đây, hiện tượng El Nino đang mạnh lên ở Thái Bình Dương. Lũ lụt, bão, cháy rừng và hạn hán sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, thế giới vẫn chưa được chuẩn bị đầy đủ. Nhiều quốc gia vẫn thiếu những biện pháp bảo vệ cơ bản nhất - các hệ thống cảnh báo về nguy hiểm đang đến gần”.
Theo WMO, những hành động được triển khai từ sớm sẽ góp phần giảm thiểu tác động đối với đời sống người dân, sản xuất nông nghiệp và các hoạt động kinh tế trên phạm vi toàn cầu. Đó là lý do cơ quan Liên hợp quốc này tăng cường chia sẻ dữ liệu dự báo khí hậu mùa, hỗ trợ các nước nâng cao năng lực quan trắc và xây dựng kế hoạch ứng phó. Giữa lúc các nước đang chuẩn bị cho các vòng đàm phán khí hậu tiếp theo, trong đó có COP31, việc nâng cao năng lực thích ứng với khí hậu cực đoan được dự báo cũng sẽ là một trong những nội dung trọng tâm. Đầu tư cho hệ thống cảnh báo sớm, hạ tầng chống chịu và hỗ trợ các quốc gia dễ bị tổn thương cần trở thành những ưu tiên hàng đầu trong chương trình nghị sự khí hậu toàn cầu. Ông Rodney Martinez, đại diện của WMO tại Bắc Mỹ, Trung Mỹ và Caribe, nhấn mạnh: “Thông tin đã có sẵn, giờ là lúc chúng ta phải đưa ra quyết định”, nếu không muốn El Nino và biến đổi khí hậu cộng hưởng thành những thảm họa thiên tai tàn khốc nhất.
