Sinh viên FPT đưa gốm Bàu Trúc đến gần Gen Z qua trải nghiệm 'chạm và cảm'
Xuất phát từ một đề tài tốt nghiệp với những trăn trở sâu sắc về nguy cơ mai một của làng nghề truyền thống, nhóm sinh viên Trường Đại học FPT TP.HCM đã lựa chọn một cách tiếp cận hoàn toàn mới mẻ: đưa gốm Bàu Trúc ra khỏi không gian trưng bày tĩnh lặng thông thường. Thay vì chỉ dừng lại ở mức giới thiệu thông tin một chiều, chương trình được xây dựng như một hành trình trải nghiệm đa giác quan. Tại đây, đất sét, ngọn lửa và bàn tay tài hoa của con người cùng kể lại câu chuyện văn hóa hàng trăm năm tuổi theo cách thức gần gũi và sinh động hơn, đặc biệt hướng tới thế hệ trẻ.
Bàu Trúc: Di sản gốm cổ đối mặt thách thức từ Gen Z
Bàu Trúc được biết đến là một trong những làng gốm cổ xưa nhất tại khu vực Đông Nam Á. Nơi đây nổi tiếng với kỹ thuật thủ công độc đáo: không sử dụng bàn xoay, nung lộ thiên và tạo hình bằng cách đi lùi quanh khối đất, tạo nên những sản phẩm mang màu sắc độc bản từ nguồn đất sét sông Quao. Tuy nhiên, chính vẻ đẹp mộc mạc và nhịp sống "chậm" đặc trưng ấy lại đang tạo ra một khoảng cách không nhỏ với thị hiếu và lối sống năng động của thế hệ Gen Z. Trong khuôn khổ chương trình có tên "Chạm di sản – Âm vang Bàu Trúc", người tham gia không chỉ được tham quan không gian mô phỏng làng gốm mà còn được lắng nghe những chia sẻ trực tiếp từ các nghệ nhân, tìm hiểu về chất liệu và đặc biệt là tự tay tạo hình sản phẩm. Cách tiếp cận sáng tạo này giúp người trẻ chuyển dịch từ vai trò quan sát thụ động sang tương tác chủ động, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một chiều như trước đây.
Trải nghiệm thực tế: Chìa khóa kết nối di sản với người trẻ
Theo đại diện ban tổ chức, việc lựa chọn hình thức trải nghiệm trực tiếp thay cho phương thức trưng bày truyền thống chính là yếu tố then chốt tạo nên sự khác biệt. Các hình thức trưng bày thông thường dễ dàng tạo ra một khoảng cách vô hình giữa hiện vật và người xem, trong khi trải nghiệm thực tế cho phép người tham gia trải qua quá trình "thấy - chạm - cảm" một cách trọn vẹn. Từ đó, họ có thể ghi nhớ sâu sắc hơn và dần hình thành nên những kết nối cá nhân đầy cảm xúc với di sản. Ban tổ chức cũng nhận định rằng đây chính là phương thức phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin mang tính tương tác cao của giới trẻ trong thời đại số hiện nay.
Để tránh tình trạng trải nghiệm chỉ dừng lại ở mức độ "thử cho biết", chương trình được thiết kế một cách tinh tế theo hướng cá nhân hóa và chú trọng tạo dựng kết nối cảm xúc. Người tham gia được khuyến khích tự tay sáng tạo ra những sản phẩm mang đậm dấu ấn cá nhân riêng biệt, thay vì chỉ làm theo những khuôn mẫu có sẵn. Khi một sản phẩm thủ công được gắn liền với trải nghiệm và cảm xúc cá nhân, giá trị của nó không chỉ đơn thuần nằm ở vật thể mà còn ở những ký ức và cảm xúc đong đầy. Điều này giúp người trẻ duy trì sự quan tâm và trân trọng đối với di sản một cách lâu dài và bền vững hơn.
Thách thức trên hành trình hiện đại hóa di sản
Dù vậy, hành trình đưa gốm Bàu Trúc đến gần hơn với thế hệ Gen Z vẫn đang phải đối mặt với không ít thách thức. Khoảng cách thế hệ và sự khác biệt về ngôn ngữ giao tiếp là rào cản đầu tiên, khi nhiều nghệ nhân lớn tuổi gặp khó khăn trong việc truyền tải câu chuyện văn hóa một cách hấp dẫn. Bên cạnh đó, áp lực từ nhịp sống nhanh và sự cạnh tranh khốc liệt từ các hình thức giải trí hiện đại khiến những giá trị thủ công mang đậm tính "chậm" khó có thể cạnh tranh về mức độ thu hút tức thời. Bài toán "hiện đại hóa" di sản cũng đặt ra yêu cầu hết sức tinh tế: cần cân bằng giữa việc làm mới cách tiếp cận để phù hợp với thời đại và việc giữ gìn nguyên vẹn bản sắc mộc mạc vốn có của di sản hàng trăm năm.
Kỳ vọng thay đổi nhận thức và lan tỏa giá trị
Từ cách tiếp cận đầy sáng tạo này, ban tổ chức kỳ vọng điều đọng lại sau mỗi chương trình không chỉ đơn thuần là một buổi trải nghiệm ngắn ngủi, mà là sự thay đổi sâu sắc trong nhận thức của người trẻ. Khi họ thực sự hiểu và cảm nhận một cách sâu sắc hơn về giá trị di sản, họ có thể nhìn nhận những sản phẩm thủ công không chỉ là đồ vật mà còn là những giá trị văn hóa sống động, đồng thời tự nguyện trở thành những "đại sứ" tích cực lan tỏa câu chuyện di sản trong cộng đồng rộng lớn. Khi đó, gốm Bàu Trúc sẽ không còn là ký ức xa xôi của quá khứ, mà thực sự trở thành một phần sinh động của đời sống đương đại, được tiếp nối và làm mới bằng chính cách nhìn, sự sáng tạo và nhiệt huyết của thế hệ trẻ hôm nay.
