Ngành du lịch Việt Nam đang hướng tới những show diễn văn hóa không chỉ đơn thuần là giải trí, mà còn trở thành trải nghiệm 'phải đến, phải xem' đối với du khách. Trên thế giới, nhiều thành phố đã xây dựng được những chương trình biểu diễn mang tính biểu tượng, trở thành lý do thu hút khách thập phương. Tại Việt Nam, dù đã có những nỗ lực đáng kể, nhưng số lượng show đủ sức tạo dấu ấn lâu dài vẫn còn khiêm tốn.
Khát vọng từ những câu chuyện văn hóa
Một chương trình biểu diễn văn hóa thành công không thể chỉ dựa vào quy mô sân khấu hay kỹ xảo hiện đại. Theo các chuyên gia, yếu tố cốt lõi là câu chuyện được lựa chọn và cách kể chuyện ấy. Với bề dày lịch sử hàng nghìn năm, Việt Nam sở hữu nguồn chất liệu phong phú để xây dựng những tác phẩm sân khấu lớn. Tuy nhiên, việc chuyển hóa di sản thành ngôn ngữ nghệ thuật đương đại đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghiên cứu, sáng tạo và công nghệ trình diễn.
Một trong những nỗ lực tiêu biểu là show diễn Đất nước thiên hùng ca, lấy cảm hứng từ hành trình 4.000 năm lịch sử dân tộc. Chương trình có sự tham gia của các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa trong quá trình xây dựng nội dung, đồng thời kết hợp âm nhạc, múa, xiếc, võ thuật cùng công nghệ trình diễn hiện đại. Hình ảnh 'thác thóc' trong show được sử dụng để nói về văn hóa nông nghiệp lúa nước, tạo điểm nhấn thị giác ấn tượng cho khán giả.
Đây là cách tiếp cận đang được nhiều nhà sản xuất thử nghiệm nhằm tìm kiếm mô hình mới cho show văn hóa Việt. Tuy nhiên, như TS Nguyễn Thu Thủy (Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật) nhận định, một show văn hóa thành công không đơn thuần là tái hiện lịch sử trên sân khấu, mà là quá trình chuyển những giá trị truyền thống thành trải nghiệm nghệ thuật có khả năng kết nối với khán giả hiện đại.
Hệ sinh thái – điều kiện sống còn
Dù nội dung hấp dẫn, một show diễn khó có thể trường tồn nếu thiếu hệ sinh thái hỗ trợ. Theo TS Nguyễn Thu Thủy, du lịch luôn cần những sản phẩm biểu diễn tạo dấu ấn riêng cho địa phương. Trên thế giới, nhiều thành phố được nhớ đến không chỉ bởi cảnh quan mà còn bởi các chương trình nghệ thuật mang tính biểu tượng. Tại Việt Nam, một số chương trình từng gây tiếng vang nhưng gặp khó khăn trong khai thác do yếu tố địa điểm xa xôi, thời tiết thất thường hoặc khả năng duy trì lịch biểu ổn định.
Bà Thủy cho rằng những show diễn trong nhà hát hiện đại có lợi thế hơn trong việc đảm bảo chất lượng và lịch trình cố định. Tuy nhiên, để show diễn trở thành một phần trong hành trình du lịch, cần có sự kết nối đồng bộ giữa giao thông, lưu trú, dịch vụ ăn uống và các hoạt động trải nghiệm bổ trợ. 'Một show diễn không thể đứng một mình, nó cần cả một hệ sinh thái phía sau để vận hành bền vững', bà Thủy nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy, show diễn Ký ức Hội An là một ví dụ thành công khi kết hợp giữa không gian di sản và nghệ thuật trình diễn, nhưng vẫn còn những hạn chế về quy mô và khả năng mở rộng. Điều này phản ánh bài toán chung của nhiều show văn hóa Việt: làm sao duy trì chất lượng qua thời gian trong khi vẫn đảm bảo hiệu quả kinh tế.
Nút thắt cần tháo gỡ
Đạo diễn Lê Quý Dương, người có nhiều năm gắn bó với sân khấu văn hóa, cho rằng muốn phát triển các show diễn bền vững, cần đặt chúng trong bài toán phát triển công nghiệp sáng tạo. 'Việt Nam có nhiều không gian văn hóa, di sản và câu chuyện lịch sử đủ sức trở thành chất liệu cho những chương trình hấp dẫn, nhưng cần cơ chế hợp tác phù hợp giữa đơn vị sở hữu địa điểm, nhà sản xuất và các bên liên quan', ông Dương nói.
Một khó khăn lớn hiện nay là bài toán phân chia lợi ích. Khi chương trình được đầu tư lớn nhưng cơ chế khai thác địa điểm, vận hành và chia sẻ nguồn thu chưa rõ ràng, nhà sản xuất đối mặt với rủi ro cao. 'Muốn phát triển các show văn hóa, cần tạo ra một môi trường thông thoáng để những người làm sáng tạo có thể mạnh dạn đầu tư', ông Dương nhìn nhận. Ông đề xuất các địa phương xây dựng cơ chế hợp tác minh bạch hơn, trong đó dự án được đánh giá trên nhiều yếu tố: bảo đảm giá trị văn hóa, không ảnh hưởng đến di sản, tạo lợi ích kinh tế cho các bên và đóng góp vào phát triển du lịch địa phương.
Khác với các chương trình giải trí ngắn hạn, một show diễn văn hóa muốn trở thành biểu tượng cần thời gian để xây dựng thương hiệu, hình thành thị trường khán giả và tạo dấu ấn trong tâm trí du khách. Việt Nam có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú để xây dựng những chương trình biểu diễn quy mô lớn. Điều còn thiếu không phải là những câu chuyện để kể, mà là cách kể đủ hấp dẫn để những giá trị ấy bước ra khỏi không gian truyền thống, trở thành trải nghiệm sống động và lý do để du khách tìm đến.
