Làng gốm Chăm Bàu Trúc (thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận) là một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á, vẫn giữ gìn kỹ thuật làm gốm thủ công truyền thống hàng trăm năm qua. Nghề gốm không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho hàng trăm hộ dân mà còn trở thành điểm đến du lịch văn hóa hấp dẫn.
Lịch sử và kỹ thuật độc đáo
Gốm Bàu Trúc có niên đại ít nhất 300 năm, được tạo ra bằng phương pháp “vuốt tay” và “quấn dây” mà không cần bàn xoay. Người thợ dùng tay để nặn, vuốt đất sét thành hình dáng mong muốn, sau đó trang trí bằng hoa văn hình học hoặc họa tiết cỏ cây. Đất sét được lấy từ sông Quao, pha với cát mịn để tăng độ bền. Sản phẩm sau khi phơi nắng được nung bằng rơm hoặc củi ở nhiệt độ thấp, tạo nên màu đỏ gạch đặc trưng.
Đời sống người dân gắn với nghề gốm
Ông Đàng Năng Thắng, nghệ nhân ưu tú tại làng, cho biết: “Nghề gốm đã nuôi sống gia đình tôi qua nhiều thế hệ. Ngày nay, nhờ du lịch, sản phẩm của chúng tôi được nhiều người biết đến hơn, giá bán cũng cao hơn.” Theo thống kê của UBND huyện Ninh Phước, làng nghề hiện có hơn 400 hộ tham gia, tạo việc làm cho khoảng 1.200 lao động. Mỗi năm, làng sản xuất trên 1 triệu sản phẩm gốm các loại, từ đồ gia dụng như nồi, chum, vại đến đồ trang trí và lưu niệm.
Du lịch góp phần bảo tồn
Trong những năm gần đây, chính quyền địa phương đã đẩy mạnh quảng bá làng gốm gắn với du lịch. Lượng khách đến tham quan tăng trung bình 15% mỗi năm, chủ yếu là khách nội địa và quốc tế yêu thích văn hóa. Du khách có thể trực tiếp trải nghiệm làm gốm cùng nghệ nhân, mua sắm sản phẩm và thưởng thức ẩm thực địa phương.
Bà Trần Thị Hoa, du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh, chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng với sự khéo léo của người thợ Chăm. Những sản phẩm mộc mạc nhưng chứa đựng tinh hoa văn hóa. Đây là điểm đến không thể bỏ qua khi đến Ninh Thuận.”
Thách thức và hướng phát triển
Dù có sức sống mạnh mẽ, làng nghề vẫn đối mặt với khó khăn: thiếu lao động trẻ kế thừa, đầu ra sản phẩm chưa ổn định, và cạnh tranh với hàng công nghiệp. Nghệ nhân Đàng Năng Thắng cho biết thêm: “Chúng tôi mong muốn có thêm các lớp đào tạo cho thanh niên và hỗ trợ xúc tiến thương mại để gốm Bàu Trúc vươn xa hơn.”
Chính quyền tỉnh Ninh Thuận đã phê duyệt đề án bảo tồn và phát triển làng nghề giai đoạn 2021-2025, với kinh phí 20 tỷ đồng, tập trung vào đào tạo nghề, xây dựng thương hiệu và phát triển du lịch cộng đồng. Nhờ đó, làng gốm Chăm Bàu Trúc tiếp tục khẳng định sức sống bền bỉ trong dòng chảy hiện đại.
