Sắc phong thần vua Tự Đức tại đình Mỹ Hòa: Tranh luận về địa danh và giá trị lịch sử
Đình Mỹ Hòa tọa lạc tại xã Bà Điểm, TP.HCM, đang lưu giữ sắc phong thần do vua Tự Đức ban tặng vào năm 1852, được xem như báu vật. Tuy nhiên, đằng sau hiện vật quý này là câu chuyện thú vị về biến đổi địa danh thôn làng qua các thời kỳ lịch sử, đặt ra nhiều câu hỏi cho giới nghiên cứu.
Làng Mỹ Hòa qua các tư liệu lịch sử
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Đăng Kha (Trung tâm Bảo tồn di tích TP.HCM), địa danh Mỹ Hòa đã xuất hiện từ thời vua Gia Long, là thôn thuộc tổng Dương Hòa, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, trấn Phiên An. Tuy nhiên, đến triều Minh Mạng, trong đợt lập địa bạ năm 1836, thôn Mỹ Hòa lại không được ghi nhận.
Thời Pháp thuộc, làng Mỹ Hòa thuộc tổng Bình Thạnh Hạ, tỉnh Gia Định. Năm 1939, Mỹ Hòa hợp nhất với hai làng Trung Chánh và Trung Chánh Tây thành làng Trung Mỹ Tây, rồi trở thành một ấp của làng này. Sau năm 1975, địa danh tiếp tục thay đổi: từ ấp của xã Trung Mỹ Tây, huyện Hóc Môn; năm 1997 thuộc xã Tân Xuân; năm 2003 thuộc xã Trung Chánh. Những biến động này phản ánh quá trình chia tách và đổi tên theo từng giai đoạn.
Tranh luận về địa danh trên sắc phong
Nhà nghiên cứu Lâm Hoài Phương cho rằng địa danh ghi trên sắc phong có thể là “H.Bình Long, thôn Mỹ Hòa”, nhưng điều này chưa thực sự phù hợp với quá trình biến đổi tên gọi của vùng đất. Ông nhấn mạnh cần tiếp tục đối chiếu với nhiều nguồn sử liệu để xác định tính chính xác của sắc phong, vì thôn Mỹ Hòa từng thay đổi tên gọi qua các thời kỳ.
Giá trị đặc biệt của sắc phong
Thạc sĩ Nguyễn Hữu Lộc (Bảo tàng Lịch sử TP.HCM) khẳng định sắc phong thần là một trong những hiện vật quan trọng nhất tại đình Mỹ Hòa. Sắc phong hình chữ nhật ngang, làm từ giấy màu vàng nghệ, trang trí họa tiết long ẩn vân, viền khung hồi văn chữ “vạn”. Hiện vật được bảo quản trong tráp gỗ, đặt tại khám thờ thần Thành Hoàng Bổn Cảnh. Ông nhấn mạnh: “Đình cũng đang sở hữu khối di sản chữ Hán phong phú cùng hệ thống hiện vật mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa và mỹ thuật.”
Theo ông Lộc, sắc phong đình Mỹ Hòa là một trong số ít sắc thần thời Tự Đức còn được lưu giữ tại các đình ở Nam bộ, cùng với đình Thới Đông, đình Thới Tây, đình Bình Nhan. “Vì vậy, đây là di vật cần được bảo tồn và phát huy giá trị một cách bài bản”, ông nói.
Định hướng bảo tồn và phát huy giá trị
Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, bà Đinh Thị Thanh Thủy, cho biết: “Điều đáng trân trọng là dù trải qua nhiều biến động lịch sử và đô thị hóa mạnh mẽ, đình Mỹ Hòa vẫn được cộng đồng gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị. Điều đó cho thấy sức sống bền bỉ của di sản văn hóa trong đời sống cộng đồng.” Bà mong các cơ quan chuyên môn tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến nhà khoa học để hoàn thiện hồ sơ, làm rõ các vấn đề còn ý kiến khác nhau, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục gắn với đời sống văn hóa cộng đồng.
