Sắc phong vua Bảo Đại được bảo quản nguyên vẹn tại đình Xuân Hiệp TP.HCM
Ngày 6.4, dọc theo trục đường Phạm Văn Đồng hướng về phía đông TP.HCM, chúng tôi đã khám phá một di sản văn hóa ẩn mình tại phường Linh Xuân, thuộc TP.Thủ Đức cũ. Đó chính là đình Xuân Hiệp, một ngôi đình cổ thuần Việt với tuổi đời hơn hai thế kỷ, được xây dựng trong khoảng từ năm 1818 đến 1885 để thờ Thần Hoàng Bổn Cảnh của thôn Xuân Hiệp.
Lịch sử và kiến trúc độc đáo của đình cổ
Theo sách Di tích lịch sử - văn hóa ở TP.HCM của tác giả Phạm Hữu Mý và Nguyễn Văn Đường, vùng đất này xưa kia là thôn Xuân Trường với đình Xuân Trường, sau đó đổi tên thành thôn Xuân Hiệp và đình Xuân Hiệp. Ông Bùi Văn Tâm, 67 tuổi, thủ từ đời thứ ba của đình, chia sẻ: "Tôi được kế thừa nhiệm vụ trông nom đình từ những người đi trước. Ban đầu, đình được dựng bằng tre và nứa cách đây khoảng 200 năm, còn kiến trúc kiên cố như hiện nay đã tồn tại được 97 năm."
Đình Xuân Hiệp được xây dựng theo phong cách kiến trúc cổ với 5 gian và 2 chái, diện tích 765 m² trên tổng khuôn viên rộng 2.012 m². Mặt tiền đình nổi bật với cặp rồng tranh châu bằng gốm men xanh, hình tượng cá chép hóa rồng và nhiều họa tiết trang trí dân gian tinh xảo. Hệ thống hiên trước, hiên trái và hiên phải được thiết kế nối liền, tạo thành hành lang thông suốt, đặc trưng tiêu biểu của kiến trúc đình cổ Nam Bộ.
Báu vật sắc phong và quy trình bảo quản truyền thống
Điều đặc biệt thu hút sự chú ý là tờ sắc phong của vua Bảo Đại, vị vua cuối cùng của triều Nguyễn, vẫn được lưu giữ gần như nguyên vẹn như một báu vật quý giá. Sắc phong này được ban cho thần Thành hoàng bản cảnh thôn Xuân Hiệp vào ngày 27.7.1934, năm Bảo Đại thứ 9, với danh hiệu "Khai nguyên Diệu hóa Chính đạo Đại vương Đôn ngưng tôn thần", nhằm tôn vinh vị thần có công che chở cho dân làng.
Ông Tâm dẫn chúng tôi đến khu vực thờ tự, chỉ vào chiếc hộp kiên cố đặt trang trọng trên bàn thờ, nơi cất giữ sắc phong. Ông giải thích: "Sắc phong được quấn lại và bảo quản kỹ lưỡng, không trưng bày cho khách xem để tránh hư hại. Quy trình làm sắc phong ngày xưa rất công phu, sử dụng nguyên liệu từ cây giấy cổ, ngâm thành nhựa, phơi khô, phủ lớp dầu chai từ mủ cây dầu, rồi dùng ống tre cán ra trước khi khắc và viết bằng chữ Hán."
Trải qua gần một thế kỷ, việc bảo quản sắc phong vẫn duy trì phương thức truyền thống. Ông Tâm cho biết: "Từ xưa đến nay, sắc phong chỉ cuốn lại và đặt trong hộp, không dùng thêm chất liệu bảo quản nào. Thi thoảng mở ra kiểm tra, nó vẫn còn gần như nguyên vẹn, chỉ có chữ phai đi đôi chút. Chúng tôi giữ gìn rất cẩn thận." Ông còn có cơ duyên đặc biệt khi cách đây 5 năm từng ra Huế để nhận ấn đi kèm với sắc phong này.
Giá trị văn hóa và lễ hội truyền thống
Không chỉ là nơi thờ tự, đình Xuân Hiệp còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa hiếm gặp giữa lòng đô thị. Không gian tiền điện hiện lên uy nghi với hệ thống cột gỗ lớn, kèo mái, xà, rui mè được chế tác công phu. Các án thờ thần Thành hoàng, Tả ban, Hữu ban bằng gỗ từ năm 1903 vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn, chạm khắc hình rồng mây và hoa lá tinh xảo.
Bao lam, hoành phi, liễn đối với chữ Hán cổ cùng các họa tiết nho sóc, tứ linh, chim hoa góp phần tạo nên không gian linh thiêng và giàu giá trị mỹ thuật truyền thống. Đình còn là điểm hẹn văn hóa thu hút hàng ngàn người mỗi năm, với lễ hội quan trọng nhất là Lễ Kỳ yên diễn ra vào ngày 15-16.11 âm lịch. Đây là dịp để người dân cầu nguyện "quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa", kết hợp với các hoạt động diễn xướng nghệ thuật như hát bộ truyền thống.
Công nhận di tích quốc gia và ý nghĩa lịch sử
Với những giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và văn hóa phi vật thể, vào tháng 12.2004, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch) đã xếp hạng đình Xuân Hiệp là di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia. Điều này đánh dấu đình như một trong những di tích tiêu biểu của TP.HCM, nơi lưu giữ những giá trị của làng xã Việt Nam xưa giữa bối cảnh đô thị hiện đại.
Trải qua hơn 200 năm, đình Xuân Hiệp vẫn lặng lẽ tồn tại như một "chứng nhân lịch sử", chứng kiến bao đổi thay của thời cuộc. Đình duy trì nhiều nghi thức cúng tế cổ truyền như lễ Kỳ yên, Khai sơn, Thượng nguyên, Trung nguyên và lễ cúng Bà Thủy Long, góp phần bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.
Địa chỉ: Khu phố 2, phường Linh Xuân, TP.HCM (TP.Thủ Đức cũ). Giờ mở cửa: Tham quan tự do hằng ngày. Khách tham quan nên lưu ý mặc trang phục chỉnh tề để thể hiện sự tôn kính.
