Italy và nghệ thuật kể chuyện quốc gia bằng sức mạnh mềm văn hóa
Nước Italy đã trình diễn một câu chuyện hấp dẫn về sức mạnh mềm, thu hút hai tỷ khán giả trong ba giờ đồng hồ. Không chỉ là lời tạm biệt một sự kiện thể thao, tinh thần và giá trị nổi bật của quốc gia này đã lan tỏa toàn cầu, nhờ cầu nối văn hóa được sử dụng sáng tạo.
Khởi đầu ấn tượng từ di sản La Mã và opera
Italy để lại ấn tượng sâu sắc về cách một quốc gia kể câu chuyện bằng ngôn ngữ toàn cầu không cần diễn dịch. Chiều sâu cảm xúc được thiết kế tinh tế, chạm đến trái tim người xem. In đậm dấu ấn La Mã cổ đại, lấy di sản opera làm sợi dây kết nối, không cần ngân sách khổng lồ hay công nghệ tối tân, cấu trúc này tỏ ra hiệu quả vượt trội trong quảng bá và định vị thương hiệu quốc gia.
Đây là kinh nghiệm quý giá để tham khảo, trên hành trình hiện thực hóa giấc mơ thăng hạng Chỉ số Sức mạnh mềm quốc gia.
Khái niệm Soft Power và tầm quan trọng của văn hóa
Khái niệm Soft Power (Quyền lực mềm) với định nghĩa "khả năng thu hút và thuyết phục người khác mà không cần cưỡng ép" của học giả Joseph Nye (Đại học Harvard) xuất hiện từ cuối thập niên 1980. Được tạo nên bởi ba trụ cột (văn hóa - giá trị chính trị và chính sách), vị trí quan trọng nhất luôn dành cho yếu tố đầu tiên, bởi văn hóa chứa đựng nền móng và linh hồn của mọi dân tộc, dễ tạo kết nối và tiềm ẩn sức hấp dẫn tự nhiên.
Không phải ngẫu nhiên các cường quốc văn hóa như Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản hay Ấn Độ đều xem công nghiệp văn hóa, đặc biệt điện ảnh, âm nhạc, công nghiệp biểu diễn, là mũi nhọn chiến lược trong chính sách đối ngoại mềm.
Thành công từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ và Trung Quốc
Trong kỷ nguyên số, các bộ môn nghệ thuật là công cụ hiệu quả để một quốc gia kể câu chuyện, chuyển tải thông điệp bằng hình ảnh, âm thanh, định vị bản sắc riêng theo cách dễ tiếp cận và hội nhập toàn cầu. Thực tế, không có sức mạnh mềm nào không khởi đầu bằng một câu chuyện cuốn hút.
- Hàn Quốc: Làn sóng Hàn Quốc (Hanlyu) với công nghiệp phim ảnh và các ban nhạc thần tượng đã "trải thảm" cho văn hóa ăn mặc, giải trí, tiêu dùng được đón nhận nồng nhiệt ở nhiều quốc gia.
- Nhật Bản: Trà đạo, kimono, sumo, samurai, Thiền định (Zen), truyện tranh manga và phim hoạt hình anime lan tỏa khắp năm châu, truyền bá tinh thần Wabi-sabi.
- Mỹ: "Văn hóa Mỹ" theo chân những bộ phim bom tấn Hollywood, thắp lên "giấc mơ Mỹ" trong tâm trí nhiều thế hệ.
- Trung Quốc: Black Myth Wukong trở thành hiện tượng game toàn cầu với hơn 20 triệu bản tiêu thụ, lợi nhuận 1,1 tỷ USD. Na Tra 2: Ma đồng náo hải là phim hoạt hình ăn khách nhất với doanh thu 2,2 tỷ USD. Các địa phương mô phỏng trong game ghi nhận lượng khách du lịch tăng vọt, và cơn sốt tìm đọc Tây Du Ký trong giới trẻ phương Tây tăng mạnh.
Những kết quả tích cực cho thấy, một đất nước có thể hưởng lợi ở mọi khía cạnh định vị thương hiệu, hình ảnh quốc gia và tối ưu hóa nguồn thu khi sức mạnh mềm từ văn hóa được sử dụng đúng cách.
Việt Nam: Tiềm năng và thách thức trong phát triển sức mạnh mềm
Việt Nam sở hữu nhiều yếu tố thuận lợi để phát triển sức mạnh mềm quốc gia: lịch sử dựng nước và giữ nước đáng tự hào, kho tàng di sản văn hóa giàu có, ẩm thực phong phú, con người hiếu khách, cùng giá trị nhân bản như nhân ái, yêu nước, đoàn kết.
Tuy nhiên, khi thế giới nhìn vào, họ chỉ thấy những mảnh ghép rời rạc qua lăng kính cũ kỹ. Họ không thấy Việt Nam hôm nay là một quốc gia đang phát triển, yên bình, an toàn, với cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn mời gọi du khách quốc tế.
Nguyên do là sự kết nối các mảnh ghép thành tổng thể mạch lạc, có chủ đích vẫn thiếu vắng, dù mỗi đơn vị, tổ chức và cá nhân đều nỗ lực kể câu chuyện riêng. Chúng ta có nguyên liệu cần thiết nhưng chưa có đường hướng chung để cất lên tiếng nói đồng nhất, thuyết phục với bè bạn năm châu.
Chiến lược mới và những tín hiệu tích cực
Nhận rõ sự thiếu vắng sợi dây kết nối, Chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 27/1/2026 (theo Quyết định số 173/QĐ-TTg) đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thương hiệu và hình ảnh mạnh mẽ hàng đầu châu Á, phấn đấu nằm trong Top 3 ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm quốc gia vào năm 2045.
Đây là tín hiệu vui, khi lần đầu tiên chúng ta chọn chủ động kể câu chuyện quốc gia nhất quán, đậm đà bản sắc, hiện đại, sáng tạo và hiệu quả. Lần đầu tiên, chúng ta xây dựng ý niệm độc đáo, hướng tới hình ảnh điểm đến hấp dẫn về du lịch, đầu tư, sáng tạo và giao lưu văn hóa quốc tế.
Cũng là lần đầu tiên, đổi mới tư duy, thống nhất nhận thức và hành động về vai trò của truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài trở thành đòi hỏi cấp thiết. Chuyển từ tuyên truyền một chiều sang xây dựng hình ảnh, thương hiệu và sức mạnh mềm quốc gia; lấy việc tạo cảm hứng, chia sẻ giá trị và khơi dậy thiện cảm làm trọng tâm; bảo đảm nội dung hấp dẫn, sáng tạo, phù hợp với đặc điểm từng khu vực, thị trường và nhóm công chúng mục tiêu.
Những thành công bước đầu của Việt Nam
Những hiệu ứng xã hội tích cực từ hoạt động văn hóa nghệ thuật trong năm qua cho thấy, khi được trao cơ hội, giá trị Việt có thể lan tỏa mạnh mẽ và chinh phục đông đảo công chúng trong và ngoài nước.
- Ca sĩ Hòa Minzy: Giúp miền quê Bắc Ninh tỏa sáng với Bắc Bling, thu hút gần 300 triệu lượt xem sau một năm phủ sóng YouTube toàn cầu.
- Ca sĩ Đức Phúc: Mang Phù Đổng Thiên vương chinh phục sân chơi Intervision 2025 và giành ngôi vị Quán quân.
- Ca sĩ Phương Mỹ Chi: Tôn vinh âm nhạc dân gian đương đại Việt Nam trên đấu trường quốc tế Sing! Asia 2025.
- Nhà thiết kế Phan Đăng Hoàng: Tự tin mang sản phẩm đậm hồn Việt chinh phục sàn diễn thời trang đình đám Milano Fashion Week SS 2025.
- Trò chơi Tiệm phở anh Hai: Sinh viên Bách khoa mang món ăn "quốc hồn quốc túy" vào tựa game trở thành hiện tượng.
Tất cả họ đang định hình Việt Nam trong mắt thế giới bằng những mảnh ghép dễ thương, giúp hiện lên hình ảnh một quốc gia biết kể những câu chuyện khiến bè bạn năm châu muốn lắng nghe và thấu cảm.
Vị trí của Việt Nam trên bảng xếp hạng toàn cầu
Trong Bảng xếp hạng Chỉ số Sức mạnh mềm Toàn cầu 2025 do Brand Finance thực hiện, Việt Nam xếp thứ 52, tăng một bậc so với năm 2024. Đây là tín hiệu vui, phản ánh sự chuyển mình về nhận thức và quyết tâm đầu tư cho văn hóa, nghệ thuật, truyền thông quốc gia.
Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động phức tạp, "văn hóa càng phải đi trước một bước, soi đường, dẫn dắt, bồi đắp bản lĩnh, củng cố niềm tin, hình thành năng lực mềm quốc gia" - như lời căn dặn của Tổng Bí thư Tô Lâm trong buổi lễ Kỷ niệm 80 năm Ngày Truyền thống ngành văn hóa.
