Cuốn sách Thông điệp từ những vì sao của nhà vật lý thiên văn Neil deGrasse Tyson, do NXB Trẻ ấn hành, mang đến một góc nhìn khoa học về thế giới và Trái đất như một tổng thể. Qua đó, tác giả lý giải khả năng của bộ não con người trong việc thiết lập lại các ưu tiên sống và định hình hành động nhằm ứng phó với sự chia rẽ, phân cực trong văn hóa và chính trị.
Chân lý cá nhân và sức mạnh hủy diệt
Neil deGrasse Tyson đặt ra câu hỏi: Chân lý cá nhân có sức mạnh hủy diệt như thế nào? Theo ông, thông thường, càng tồn tại ít bằng chứng thực tế để ủng hộ một hệ tư tưởng, khả năng một người sẵn sàng chết vì lý tưởng đó càng cao. Chân lý cá nhân là những điều bạn trân trọng nhưng không thể thuyết phục người khác nếu không có tranh luận gay gắt, ép buộc hoặc vũ lực. Đây là nền tảng quan điểm của nhiều người, thường vô hại khi chỉ giữ riêng hoặc bàn luận trong những cuộc nhậu.
Những câu hỏi như: Chúa Jesus có phải là đấng cứu thế? Muhammad có phải là nhà tiên tri cuối cùng? Chính phủ có nên hỗ trợ người nghèo? Luật nhập cư quá chặt hay quá lỏng? Beyoncé có phải là Nữ hoàng? Trong vũ trụ Star Trek, bạn là thuyền trưởng Kirk, Picard hay Janeway? – tất cả đều phản ánh sự khác biệt quan điểm làm phong phú sự đa dạng của quốc gia. Trong xã hội tự do, những khác biệt này cần được tôn trọng, miễn là mọi người có quyền bất đồng và cởi mở với các lập luận hợp lý có thể thay đổi suy nghĩ.
Đáng buồn thay, trên mạng xã hội, nhiều người lại hành xử ngược lại: tìm ý kiến không đồng tình và tung ra làn sóng giận dữ, phẫn nộ. Những nỗ lực xã hội, chính trị hoặc lập pháp nhằm ép buộc mọi người đồng ý với chân lý cá nhân của bạn cuối cùng sẽ dẫn đến chế độ độc tài.
Rượu, sự thật và chính trị
Trong giới sành rượu vang, có câu thành ngữ Latin “In vino veritas” (Trong rượu có sự thật). Điều này thật táo bạo với một loại đồ uống chứa 12-14% ethanol, chất gây rối loạn chức năng não, nhưng lại phổ biến trong không gian giữa các vì sao. Câu nói ngụ ý rằng khi uống rượu, con người trở nên trung thực với nhau. Tuy nhiên, ít ai chứng kiến ẩu đả giữa những người uống rượu vang; gin có thể, whisky chắc chắn, còn Chardonnay thì không. Hãy tưởng tượng sự vô lý của câu thoại: “Tôi sẽ đánh bại anh, nhưng chỉ sau khi hớp xong ly Merlot!” Có lẽ điều tương tự cũng đúng với cần sa – các tụ điểm hút hít thường không xảy ra ẩu đả.
Bằng chứng giai thoại cho thấy sự thật chân thành có thể tạo ra hiểu biết và hòa hợp, vì trung thực tốt hơn gian dối, và sự thật đẹp đẽ hơn dối trá. Vượt xa sự thật từ rượu là sự thật chính trị – họ hàng gần của chân lý cá nhân. Những suy nghĩ và ý tưởng này cộng hưởng với cảm xúc nhưng trở thành sự thật không thể lay chuyển nhờ sự lặp đi lặp lại của truyền thông – một đặc điểm cơ bản của tuyên truyền. Hệ thống niềm tin như vậy thường ám chỉ hoặc tuyên bố rằng bạn, việc bạn làm, hay cách bạn làm vượt trội hơn những người bạn muốn khuất phục.
Không có gì huyền bí khi con người sẵn lòng hy sinh mạng sống hoặc lấy đi mạng sống người khác vì niềm tin. Thông thường, càng ít bằng chứng thực tế ủng hộ một hệ tư tưởng, khả năng chết vì lý tưởng càng cao.
Cách khoa học đi tìm sự thật
Sự thật khách quan không đến từ bất kỳ vị trí quyền lực nào, cũng như từ bất kỳ bài báo nghiên cứu nào. Khoa học đưa ra phương pháp tiếp cận dựa trên bằng chứng, kiểm chứng và sẵn sàng thay đổi khi có dữ liệu mới – đối lập hoàn toàn với chân lý cá nhân cứng nhắc.
