Dự thảo sửa đổi Nghị định 113 về mỹ thuật: Cập nhật loại hình mới, tăng cường quản lý
Theo dự thảo báo cáo tổng kết thi hành Nghị định số 113/2013/NĐ-CP, đây là văn bản quy phạm pháp luật có giá trị pháp lý cao nhất điều chỉnh hoạt động mỹ thuật tại Việt Nam. Nghị định đã tạo hành lang pháp lý và tăng cường quản lý nhà nước trong lĩnh vực này, đồng thời thể chế hóa các đường lối, chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa và con người Việt Nam.
Những hạn chế cần khắc phục
Việc ban hành Nghị định cùng các văn bản liên quan là dấu mốc quan trọng, tạo khuôn khổ điều chỉnh cơ bản các hoạt động như sáng tác, trưng bày, sao chép, đấu giá, mua bán, giám định tác phẩm; trại sáng tác điêu khắc; tượng đài, tranh hoành tráng. Tuy nhiên, sau nhiều năm áp dụng, một số quy định đã bộc lộ hạn chế và cần được rà soát để bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.
Sự lạc hậu trước kinh tế số và Cách mạng công nghiệp 4.0 thể hiện rõ ở phương thức sáng tác và công bố tác phẩm. Hiện nay, xuất hiện nhiều loại hình mới như triển lãm trực tuyến, nghệ thuật trình diễn (performance art), workshop, video art, nhưng thiếu quy định điều chỉnh cụ thể. Điều này dẫn đến lúng túng trong quản lý nội dung trên không gian mạng, tiềm ẩn rủi ro về an ninh, chính trị và vi phạm bản quyền.
Khái niệm “mỹ thuật ứng dụng” cũng chưa bao quát đầy đủ các sản phẩm thực tế hiện nay. Công tác giám định tác phẩm mỹ thuật còn nhiều hạn chế so với sự phát triển của các hoạt động giao lưu, sáng tạo, kinh doanh, trao đổi tác phẩm trong đời sống xã hội. Ở Việt Nam, giám định tác phẩm mỹ thuật vẫn là lĩnh vực mới, thiếu kinh nghiệm và trang thiết bị kỹ thuật hỗ trợ, gây khó khăn trong thực hiện.
Thực trạng và yêu cầu cấp thiết
Các hoạt động giao lưu, trao đổi tác phẩm mỹ thuật ngày càng phát triển phong phú, đa dạng. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm quyền tác giả, tranh sao chép không đúng quy định, tranh mạo danh, tranh nhái xuất hiện ngày càng nhiều. Những vấn đề này ảnh hưởng đến lòng tin của thị trường mỹ thuật Việt Nam và gây bức xúc cho tác giả, nhưng chưa được xử lý kịp thời, hiệu quả.
Bên cạnh đó, thực tiễn phát sinh những vấn đề chưa có quy định điều chỉnh, khiến cơ quan quản lý thiếu cơ sở pháp lý trong kiểm tra, xử lý. Điều này ảnh hưởng đến giá trị thẩm mỹ và môi trường chung quanh. Từ những vấn đề nêu trên, việc sửa đổi, bổ sung Nghị định số 113/2013/NĐ-CP là yêu cầu cấp thiết nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, xây dựng môi trường pháp lý minh bạch cho hoạt động mỹ thuật trong bối cảnh mới.
Đề xuất sửa đổi từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Tại dự thảo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất, kiến nghị sửa đổi, bổ sung Nghị định số 113/2013/NĐ-CP với một số chính sách quan trọng:
- Cập nhật khái niệm và loại hình nghệ thuật, xác định tác phẩm mỹ thuật gồm nghệ thuật tạo hình và mỹ thuật ứng dụng.
- Bổ sung nghệ thuật đương đại, chính thức đưa vào quy định các loại hình như nghệ thuật sắp đặt (installation art), nghệ thuật hình ảnh động (video art), vẽ trên cơ thể người (body painting), nghệ thuật trình diễn (performance art).
- Mở rộng không gian triển lãm, công nhận hoạt động trên môi trường mạng là hình thức công bố chính thức.
- Nâng cao tiêu chuẩn Hội đồng nghệ thuật và giám sát; quy trình nghiệm thu, xử lý công trình.
- Đào tạo, phát triển nguồn nhân lực có năng lực sáng tác, phê bình, lý luận, giám tuyển, giám định tác phẩm mỹ thuật.
Một điểm đáng chú ý là đề xuất rằng 50% tổng giá trị thu được từ phiên đấu giá tranh của 9 họa sĩ trẻ sẽ được sử dụng cho mục đích thiện nguyện. Hồ sơ dự thảo Nghị định đã được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để lấy ý kiến đóng góp từ công chúng.
