Rằm tháng 7 âm lịch là một trong những ngày lễ quan trọng nhất trong văn hóa tâm linh Việt Nam, gắn liền với hai khái niệm: Lễ Vu Lan báo hiếu và ngày Xá tội vong nhân. Theo Cổng thông tin Phật giáo thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam, nguồn gốc của ngày này bắt nguồn từ giáo lý nhà Phật, với câu chuyện về Bồ Tát Mục Kiền Liên dùng thần thông thấy mẹ mình bị đọa đày trong địa ngục vì nghiệp chướng.
Nguồn gốc và ý nghĩa của Rằm tháng 7
Tương truyền, sau khi chứng kiến cảnh mẹ mình chịu khổ, Mục Kiền Liên đã xin Phật Thích Ca chỉ cách cứu mẹ. Phật dạy rằng vào ngày rằm tháng 7, các tín đồ Phật giáo nên làm việc thiện và cúng dường, từ đó có thể giải thoát cho các linh hồn vất vưởng và người đã khuất. Nhờ thực hành đúng lời Phật, mẹ của Mục Liên được giải thoát khỏi kiếp ngạ quỷ và sinh về cảnh giới lành. Phương pháp cúng dường này được gọi là Vu Lan bồn pháp.
Vì vậy, ngày 15 tháng 7 âm lịch được gọi là Lễ Vu Lan – ngày để mọi người thực hiện các nghi lễ báo hiếu và cầu nguyện cho cha mẹ, tổ tiên. Cùng với đó, theo tín ngưỡng dân gian, đây cũng là ngày Xá tội vong nhân, khi cửa địa ngục được mở, các vong linh được phép trở về trần gian nhận lễ vật cúng dường, giảm bớt khổ đau và được siêu thoát.
Tại sao gọi là Lễ Vu Lan báo hiếu?
Lễ Vu Lan báo hiếu xuất phát từ lòng hiếu thảo của Mục Kiền Liên, một trong những đệ tử lớn của Phật. Theo truyền thuyết, Mục Kiền Liên đã dùng thần thông thấy mẹ mình bị đọa làm ngạ quỷ vì tham lam, keo kiệt. Ông đau xót và tìm cách cứu mẹ. Phật dạy rằng muốn cứu mẹ, phải nhờ vào sức mạnh của chúng Tăng vào ngày rằm tháng 7 – ngày tự tứ của các Tăng sĩ sau ba tháng an cư. Mục Kiền Liên làm theo, quả nhiên mẹ ông được giải thoát. Từ đó, ngày rằm tháng 7 trở thành ngày lễ Vu Lan, nhắc nhở con người về đạo hiếu và lòng biết ơn.
Tại sao gọi là ngày Xá tội vong nhân?
Bên cạnh ý nghĩa báo hiếu, Rằm tháng 7 còn mang tên “Xá tội vong nhân” – ngày mà các vong linh được xá tội và trở về dương thế. Theo quan niệm dân gian, vào ngày này, Diêm Vương mở cửa Quỷ Môn Quan, cho phép các vong hồn không nơi nương tựa, chết đường chết chợ, hoặc bị đọa đày được về nhận lễ vật từ người sống. Người dân thực hiện nghi thức cúng cô hồn để bố thí cho những linh hồn lang thang, giúp họ siêu thoát và không quấy nhiễu dương gian.
Khung giờ vàng cúng Rằm tháng 7
Để các nghi lễ diễn ra trang trọng và hiệu quả, cần lựa chọn khung giờ phù hợp. Theo các chuyên gia phong thủy, Rằm tháng 7 thường vào ngày 14 hoặc 15 âm lịch, nhưng nhiều người chọn cúng vào ngày 13 (tức ngày 25 tháng 8 dương lịch) vì là ngày hoàng đạo. Dưới đây là khung giờ chuẩn cho từng lễ:
- Cúng Phật: Buổi sáng từ 7-9 giờ. Đây là thời điểm thanh tịnh, dâng lễ vật lên Phật cầu bình an.
- Cúng Gia Tiên: Từ 10-11 giờ sáng. Thời điểm dương khí thịnh, thích hợp để bày tỏ lòng hiếu thảo với tổ tiên.
- Cúng Cô Hồn: Từ 17-19 giờ chiều. Khoảng thời gian âm khí bắt đầu tăng, phù hợp để bố thí cho các vong linh vất vưởng.
Nghi thức cúng cơ bản
Cúng Phật: Mặc trang phục lịch sự, bày mâm cỗ chay hoặc mặn tùy theo gia đình, thắp 3 nén hương, đọc văn khấn rõ ràng, chắp tay vái 3 lần. Sau khi hương cháy hết, kết thúc lễ.
Cúng gia tiên: Thực hiện như cúng Phật, có thể đọc văn khấn mời tổ tiên, và sau khoảng 1 tuần hương, đọc văn khấn hóa vàng và đốt quần áo, giày dép cho tổ tiên.
Cúng cô hồn: Bày mâm cúng gồm cháo trắng, gạo muối, hoa quả, bỏng ngô, kẹo bánh… Thắp hương, vái 3 lần, đọc văn khấn cúng cô hồn. Sau khi hương tàn, rải gạo muối ra sân, đốt vàng mã và đọc văn khấn hóa vàng.
* Thông tin trong bài mang tính tham khảo.
