Cựu chiến binh Phạm Hồng Tư và chiếc xe lăn - 'đôi chân' của phần đời còn lại
Gần nửa thế kỷ sau ngày trở về từ chiến trường, ông Phạm Hồng Tư (71 tuổi, quê Thuận Thành, Bắc Ninh), thương binh hạng 1/4 với tỷ lệ thương tật 91%, gắn bó với chiếc xe lăn như một phần không thể tách rời của cuộc sống. Với ông, đó không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn là "đôi chân của phần đời còn lại", là minh chứng cho hành trình vượt lên thương tật của những người lính sau chiến tranh.
Nguyên là chiến sĩ công binh chiến thuật thuộc Trung đoàn 48, Sư đoàn 320, Quân đoàn 3, ông Tư từng đảm nhận nhiệm vụ "đi trước, về sau", dò gỡ bom mìn, mở đường bảo đảm an toàn cho bộ binh tiến quân, đồng thời xây dựng hầm hào, sở chỉ huy phục vụ tác chiến. Những năm tháng chiến đấu oai hùng ấy đã để lại trên cơ thể ông những vết thương vĩnh viễn, khiến ông mất đi khả năng đi lại.
Nhớ về quãng thời gian đầu trở về từ chiến trường, ông cho biết, điều khó khăn nhất không chỉ là mang trên mình thương tật, mà còn là học cách bắt đầu lại mọi sinh hoạt từ những điều đơn giản nhất. "Chỉ riêng việc tập làm quen với chiếc xe lăn cũng mất nhiều tuần mới có thể di chuyển tạm ổn. Đôi chân của chúng tôi không còn nữa, nên chiếc xe lăn chính là đôi chân của phần đời còn lại", ông kể.
Trên những chiếc xe lăn ấy, ông Tư và những người đồng đội năm xưa cùng học cách sinh hoạt, tập nấu ăn, động viên nhau vượt qua mặc cảm để bắt đầu một cuộc sống mới. Chiếc xe chứng kiến họ cùng ăn cùng ở, vui buồn đều có nhau và cũng lặng lẽ có mặt trong không ít cuộc chia tay. Nhiều người cựu chiến binh từng cùng ông Tư vượt qua những ngày đầu tập đi bằng xe lăn, cùng sinh hoạt tại Trung tâm Điều dưỡng thương binh Thuận Thành, nay cũng đã lần lượt qua đời vì tuổi tác và di chứng chiến tranh.
Phim tài liệu 'Trên chiếc xe lăn' - cầu nối giữa quá khứ và hiện tại
Những ký ức về chiến tranh, hành trình tập sống cùng thương tật và hình ảnh chiếc xe lăn gắn bó với cuộc đời những người lính như ông Phạm Hồng Tư đã được cố đạo diễn, NSND Lê Mạnh Thích chắt lọc, tái hiện trong bộ phim tài liệu Trên chiếc xe lăn. Bộ phim được Hãng phim tài liệu và khoa học Trung ương trình chiếu mới đây nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026).
Buổi chiếu phim tạo nên không gian gặp gỡ giữa cựu chiến binh và người trẻ, nơi những thước phim tài liệu về chiến tranh trở thành cầu nối giúp các thế hệ cùng nhìn lại lịch sử, thấu hiểu những hy sinh đã qua và trân trọng hơn giá trị của hòa bình. Lấy chiếc xe lăn làm hình tượng xuyên suốt, bộ phim không chỉ ghi lại cuộc sống của những thương binh nặng sau chiến tranh mà còn khắc họa nghị lực, tình đồng đội và khát vọng sống của những con người từng đi qua bom đạn.
Theo đại diện ê kíp sản xuất, phim tài liệu Trên chiếc xe lăn được thực hiện hoàn toàn bằng phim nhựa, với âm thanh thu đồng bộ. Quá trình sản xuất vì thế đòi hỏi nhiều thời gian và công sức hơn so với việc làm phim bằng công nghệ số hiện nay. Trong bối cảnh thiết bị kỹ thuật còn nhiều hạn chế, mỗi công đoạn từ ghi hình, dựng phim đến hoàn thiện tác phẩm đều được thực hiện thủ công và tỉ mỉ.
Cảm xúc của nhân vật và khán giả trẻ
Theo ông Phạm Hồng Tư, điều khiến ông xúc động khi xem phim tài liệu Trên chiếc xe lăn không phải vì bản thân trở thành nhân vật trong phim, mà bởi tác phẩm đã lưu giữ những gương mặt, những khoảnh khắc đời thường của ông cùng các đồng đội. "Xem lại bộ phim tôi cảm thấy rất bùi ngùi. Nhiều đồng đội từng cùng tôi chiến đấu, ăn ở, sinh hoạt như một gia đình nay đã về với cõi vĩnh hằng. Vì vậy, khi được mời đến dự buổi chiếu phim Trên chiếc xe lăn, tôi có cảm giác như được gặp lại những người đồng đội, được sống lại quãng thời gian chúng tôi cùng nhau vượt qua những năm tháng sau chiến tranh", ông Tư chia sẻ.
Ông Tư nhấn mạnh: "Chiến tranh đã kết thúc mấy chục năm, nhưng cuộc chiến vượt qua thương tật của chúng tôi vẫn tiếp diễn mỗi ngày. Trong phim có nhiều phân cảnh quay những vết thương lở loét lớn bằng cả bàn tay. Đó đều là những hình ảnh có thật, là những di chứng mà nhiều đồng đội của tôi đã phải mang theo suốt cuộc đời. Tôi mong rằng thông qua những cảnh phim ấy, các khán giả, đặc biệt là các bạn trẻ sẽ hiểu hơn những mất mát mà thế hệ cha ông đã trải qua, để thêm trân trọng cuộc sống hòa bình hôm nay và biết sẻ chia nhiều hơn với những người lính sau chiến tranh".
Chị Nguyễn Hương Giang (26 tuổi, trú tại P.Hoàn Kiếm, Hà Nội) cho biết, bản thân đã không kìm được nước mắt khi theo dõi bộ phim. "Điều khiến mình xúc động là cách các bác vẫn lạc quan, động viên nhau và tiếp tục cuộc sống sau chiến tranh dù trên người là những vết thương không thể lành. Qua bộ phim, mình cảm nhận rõ hơn những mất mát mà một thế hệ đã phải đánh đổi để có được cuộc sống hòa bình hôm nay. Mình thấy rất may mắn khi được sinh ra trong thời bình và càng trân trọng hơn những điều tưởng như rất bình thường trong cuộc sống", Hương Giang chia sẻ.
Tiếp tục đưa phim tài liệu đến gần hơn với thế hệ trẻ
Theo đại diện nhà sản xuất và đoàn làm phim, sau buổi chiếu, đơn vị sản xuất sẽ tiếp tục đưa các tác phẩm phim tài liệu đến gần hơn với học sinh, sinh viên thông qua các chương trình chiếu phim, giao lưu tại trường học. Mục tiêu không chỉ là giới thiệu những tác phẩm điện ảnh tài liệu đến khán giả trẻ mà còn góp phần bồi đắp lòng biết ơn đối với các thế hệ đi trước, khơi gợi ý thức gìn giữ và bảo vệ những giá trị của hòa bình.
