Nhân trần từ lâu được biết đến như một dược liệu quý trong y học cổ truyền, thường được ví là “vệ sĩ của gan” nhờ khả năng thanh nhiệt, lợi mật và hỗ trợ điều trị vàng da. Tuy nhiên, việc lạm dụng nhân trần, đặc biệt là uống thay nước lọc hàng ngày, có thể gây ra những tác dụng ngược, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
Nhân trần là gì?
Theo Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, nhân trần còn có tên gọi khác như chè nội, chè cát, hoắc hương núi, mao xạ hương. Cây có tên khoa học là Adenosma caeruleum R. Br., thuộc họ hoa mõm chó (Scrophulariaceae). Đây là cây thân thảo sống lâu năm, thường mọc ở vùng đồi núi, đặc biệt là các tỉnh phía Bắc Việt Nam. Lá nhân trần có mùi thơm đặc trưng và toàn bộ cây đều có thể dùng làm dược liệu.
Lợi ích của nhân trần với gan, mật
Nhân trần từ lâu đã được sử dụng trong các bài thuốc hỗ trợ điều trị bệnh gan mật. Theo Vinmec, một số nghiên cứu cho thấy ở người viêm gan virus cấp, nhân trần có thể giúp đưa men gan và bilirubin về ngưỡng bình thường, đồng thời cải thiện các triệu chứng như vàng da, mệt mỏi, đau vùng gan, chán ăn, đầy bụng và chậm tiêu.
Ngoài ra, nhân trần còn có tác dụng lợi mật nhờ chứa chất 6,7-dimethoxycoumarin. Chất này có khả năng tăng tiết mật và giảm trương lực cơ vòng Oddi, giúp dịch mật lưu thông thuận lợi hơn. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec cũng cho biết dược liệu này có thể hỗ trợ hạ mỡ máu, cải thiện rối loạn chuyển hóa lipid và góp phần ngăn ngừa gan nhiễm mỡ. Theo y học cổ truyền, nhân trần có vị đắng, hơi cay, tính hơi hàn, thường dùng để thanh nhiệt, lợi thấp, lợi tiểu và hỗ trợ điều trị vàng da.
Uống thay nước lọc: Lợi bất cập hại
Mặc dù mang nhiều lợi ích, nhưng nhân trần không phải là loại nước uống có thể dùng hàng ngày cho tất cả mọi người. Theo Vinmec, người không mắc bệnh hoặc không có nguy cơ bệnh gan mật không nên uống nhân trần hằng ngày. Do có tác dụng lợi tiểu, uống quá nhiều có thể gây mất nước, mệt mỏi và khó tập trung. Tác dụng lợi mật cũng khiến gan và túi mật tăng tiết dịch dù cơ thể không có nhu cầu.
Báo Sức khỏe và Đời sống thông tin, tác dụng lợi mật chỉ có ích khi mật không hoạt động tốt, bị viêm hoặc tắc. Còn với người khỏe mạnh, uống nhân trần mỗi ngày khiến gan và mật phải làm việc nhiều hơn, dễ dẫn đến quá tải, mất cân bằng và tổn thương. Theo thông tin từ Znews, nhân trần chỉ phù hợp với một số người gan kém, tiêu hóa khó khăn và còn tùy từng giai đoạn. Đặc biệt, nhân trần chống chỉ định với những người bình thường, gan không nóng vì uống nhiều có thể gây teo gan.
Liều dùng và lưu ý khi sử dụng
Báo Vietnamnet dẫn tư vấn của tiến sĩ Phạm Việt Hoàng, nguyên giảng viên Học viện Y học cổ truyền Trung ương, khuyến cáo không dùng nhân trần thay nước lọc và chỉ nên uống khoảng 200ml mỗi ngày khi có nhu cầu thanh nhiệt. Ông cũng lưu ý không nên kết hợp nhân trần với cam thảo vì nhân trần có tính đào thải, trong khi cam thảo giữ nước; hai tác dụng trái ngược có thể gây bất lợi cho cơ thể.
Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú cũng không nên tự ý sử dụng nhân trần. Việc uống nhiều có thể làm tăng đào thải nước và chất dinh dưỡng, ảnh hưởng tới thai nhi, đồng thời làm giảm hoặc mất sữa. Tóm lại, nhân trần là vị thuốc, không phải nước uống hằng ngày cho mọi người. Khi có bệnh gan mật, người dùng nên tham khảo bác sĩ hoặc thầy thuốc có chuyên môn thay vì tự hãm uống kéo dài.
