Giữa cái nắng rát da buổi trưa, những dòng xe vẫn tấp nập chạy trên đường Trần Phú (phường Chợ Quán, TP.HCM). Tiếng ồn ào chỉ im bặt khi bước vào bên trong Ảnh viện Lộc - tiệm chụp ảnh của ông Nguyễn Ngọc Lộc (82 tuổi) và vợ là bà Nguyễn Thị Tuyết Nga (78 tuổi). Được mở từ năm 1974, mọi vật dụng trong tiệm đều nhuốm màu thời gian, nhưng những tấm ảnh cỡ lớn từ vài mươi năm trước vẫn sắc nét, hiện rõ thần thái của người chụp và kỹ nghệ của thợ ảnh.
Hành trình từ cậu bé Đà Lạt đến tiệm ảnh danh tiếng
Sinh ra tại Đà Lạt, ông Lộc yêu thích nhiếp ảnh từ nhỏ. Năm 18 tuổi, ông xuống TP.HCM học nghề tại tiệm ảnh nổi tiếng số 57 Trần Hưng Đạo. "Tôi vừa làm vừa học, đến khi chủ tiệm đi nước ngoài thì ra mở tiệm riêng", ông kể. Chính tại tiệm này, ông gặp bà Nga - khi đó là khách đến chụp ảnh. "Anh chụp hình cho tôi rồi cả hai cảm mến nhau. Khi anh mở tiệm mới thì chúng tôi đã là vợ chồng", bà Nga hồi tưởng.
Dù khu vực quanh số 64 Nguyễn Hoàng (nay là Trần Phú) rất vắng vẻ, sau 17h gần như không còn ai ra đường, bà Nga vẫn tin tưởng vào tài năng của chồng. "Ai cũng nói khó làm ăn, nhưng tôi tin vào chồng mình". Niềm tin đó đã được đền đáp: chưa đầy 5 năm, cuối thập niên 1970, Ảnh viện Lộc vang danh khắp thành phố. Có ngày ôtô đậu kín trước cửa, đông nhất khoảng 40 khách, chụp hơn 70 kiểu ảnh. Văn nghệ sĩ nổi tiếng như Thẩm Thuý Hằng, Bạch Tuyết, nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ cũng tìm đến.
Kỹ thuật và tâm huyết của người thợ ảnh xưa
Ông Lộc cho biết, với mỗi khách ông có cách chụp riêng, dựa trên cách tạo dáng và đánh sáng. Khuôn mặt tròn thì đánh sáng cho gọn, mặt dài thì dùng tóc che bớt, mũi không cao thì chụp góc thanh thoát. Giá một bộ ảnh chân dung khoảng 10.000-12.000 đồng, gói chụp đơn giản 5.000-7.000 đồng - khoản tiền không nhỏ thời bấy giờ. Khách phải đợi 10 ngày để lấy hình thẻ, 1 tháng cho ảnh chân dung vì phim phải tráng rọi, in ấn và chỉnh sửa thủ công bằng bút, cọ trên âm bản.
"Giá trị của người thợ ảnh ngày ấy không nằm ở chiếc máy ảnh mà ở đôi mắt biết nhìn ra cái đẹp và cái đầu biết làm ra điều mới. Một bức ảnh đẹp đã đẹp từ lúc chụp, không phải đợi lên máy mới chỉnh", ông nhấn mạnh.
Thời kỳ khó khăn và quyết tâm giữ nghề
Bước sang những năm 2000, ảnh kỹ thuật số phổ biến khiến Ảnh viện Lộc thưa khách dần. Đến nay, mỗi tuần chỉ còn vài khách, chủ yếu là người trung niên, lớn tuổi hoặc khách quen. Dù vậy, ông bà tuyệt đối không nhận khách chụp ảnh lấy liền trong ngày. Bà Nga giải thích: "Những người khách ấy chỉ cần tấm ảnh lúc đó chứ không cần lưu giữ trọn vẹn khoảnh khắc. Cái tâm làm nghề không cho phép chúng tôi làm vậy".
Mỗi ngày, trừ ngày Tết, hai vợ chồng vẫn đều đặn mở cửa tiệm. Đó là thói quen, công việc, cũng là cách chờ đợi những khách thân quen. Mới đây, một vị khách sau mấy mươi năm ở nước ngoài bất ngờ quay lại, nhận ra bà Nga chỉ sau vài giây, rồi hai người ôm nhau bật khóc. "Giờ chúng tôi giữ tiệm không phải để làm giàu mà để giữ giá trị nghề chụp ảnh xưa. Tổ đã truyền nghề, đãi mình bao nhiêu năm thì phải giữ đến cuối đời, chẳng lẽ chỉ mấy năm khó mà không chịu được", bà bộc bạch.
Góc chụp hoài niệm và niềm tự hào về người kế nghiệp
Mấy mươi năm, góc chụp ảnh vẫn vẹn nguyên: tấm màn nhung đen, chiếc ghế đệm mòn sợi vải, mấy chiếc đèn đánh sáng, một chiếc máy ảnh và tấm gương cao để khách chải chuốt. Với mỗi khách, ông bà vẫn mất 10-15 phút nhìn ngắm, hướng dẫn tạo dáng, tìm góc sáng. Khách có thể xem ảnh trực tiếp trên máy nhưng vẫn phải đợi 1 tuần đến 10 ngày để nhận ảnh. "Thợ giỏi phải giữ được nét riêng của từng khách, điều chỉnh cho hài hòa, không được đại trà. Thợ cuối đời chắc chỉ còn chúng tôi", bà nói.
Dù chạnh lòng khi nghề phai nhạt, ông bà tìm thấy niềm an ủi ở người con gái 60 tuổi đang nối nghiệp. "Tôi vui khi khách hỏi thăm về con, nghĩa là con làm tốt. Con có đủ tâm thì mình không nuối tiếc", bà Nga tự hào. Trời trưa đứng bóng, khi bà ngóng ra đường Trần Phú náo nhiệt, ông Lộc mân mê chỉnh lại mấy tấm ảnh cũ trên tường. Họ không biết còn bao nhiêu năm, nhưng chỉ cần còn sống, nghề sẽ còn tồn tại.
