Hà Nội đang sở hữu một kho tàng di sản đồ sộ với 6.489 di tích lịch sử, văn hóa, theo Quyết định số 1559/QĐ-UBND của UBND thành phố ban hành tháng 3/2025, tăng 567 di tích so với năm 2016. Tuy nhiên, nhiều giá trị vẫn chưa được khai thác tương xứng để trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, đủ sức giữ chân du khách.
Di sản quý nhưng thiếu trải nghiệm
TS. Trịnh Lê Anh, giảng viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), nhấn mạnh: “Chúng ta đang ngồi trên một 'mỏ kim cương' lộ thiên. Di sản không còn là những giá trị tinh thần trừu tượng mà chính là nguồn tài nguyên chiến lược, là 'nhiên liệu thô' quý giá nhất cho phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.”
Theo ông, Hà Nội có lợi thế về tính đa tầng văn hóa, từ văn hóa bản địa vùng sông Hồng, kinh đô Cổ Loa, nền văn minh phong kiến phương Đông cho đến kiến trúc Pháp cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX. Sự “đồng hiện” của nhiều lớp không gian và thời gian tạo nên sức hấp dẫn riêng với du khách quốc tế.
Điểm yếu: đơn điệu, tĩnh lặng, thiếu câu chuyện
TS. Trịnh Lê Anh chỉ ra ba điểm yếu lớn trong khai thác di sản hiện nay: “Đơn điệu – Tĩnh lặng – Thiếu câu chuyện”. Nhiều di tích vẫn áp dụng mô hình “nhìn và đi”, du khách đến tham quan, nghe thuyết minh, chụp ảnh rồi rời đi. Cách kể chuyện còn nặng về thông tin hành chính như niên đại, quy mô, chất liệu, thiếu những câu chuyện giàu cảm xúc.
TS. Trần Hữu Sơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Ứng dụng Văn hóa và Du lịch, cho rằng: “Mỗi di sản cần được nghiên cứu để xây dựng thành một sản phẩm du lịch riêng, vừa phản ánh bản sắc của di sản, vừa đủ hấp dẫn để chinh phục du khách.” Ông cũng đề xuất Hà Nội cần có cơ chế đặt hàng các nhà khoa học tham gia thiết kế sản phẩm du lịch và chuyển giao cho doanh nghiệp.
Đưa di sản đến gần giới trẻ và khách quốc tế
TS. Trịnh Lê Anh cho rằng Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn khi sở hữu hai nhóm khách tiềm năng là giới trẻ và khách quốc tế. Với Gen Z và Gen Alpha, di sản cần được tiếp cận bằng hình thức tương tác, trò chơi hóa (gamification) như ứng dụng truy tìm báu vật, giải mã lịch sử. Các chương trình nghệ thuật, trình diễn ánh sáng tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám hay Hoàng thành Thăng Long là hướng đi tích cực.
Đối với khách quốc tế, cần phát triển trải nghiệm chuyên sâu và kinh tế đêm chất lượng, như tour đêm tại Nhà tù Hỏa Lò hay chương trình “Giải mã Hoàng thành Thăng Long”. TS. Trịnh Lê Anh đề xuất xây dựng chuỗi trải nghiệm khép kín: tham quan di tích, thưởng thức ẩm thực, mua sản phẩm thủ công từ làng nghề Bát Tràng, Đường Lâm và kết thúc bằng biểu diễn nghệ thuật thực cảnh.
“Khi di sản được đóng gói thành một chuỗi trải nghiệm có cao trào, có chiều sâu và giàu cảm xúc, Hà Nội hoàn toàn có thể giữ chân những dòng khách chất lượng cao của thế giới”, TS. Trịnh Lê Anh nhận định.
