Nhà thờ Tùng Sơn: Kiến trúc Đông - Tây hơn 120 năm tuổi giữa núi rừng Đà Nẵng
Nằm cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 20 km về phía tây, nhà thờ Tùng Sơn thuộc giáo xứ Phú Thượng đã trải qua hơn 120 năm tồn tại, gần như vẫn giữ nguyên vẹn dáng vẻ trầm mặc của một công trình cổ giữa vùng bán sơn địa. Theo nhiều tài liệu, nhà thờ được xây dựng vào năm 1904, trong bối cảnh cộng đoàn giáo dân nơi đây đã hình thành từ nhiều thế kỷ trước.
Lịch sử hình thành từ thế kỷ 17
Từ thế kỷ 17, vùng Tùng Sơn đã sớm đón nhận đức tin Công giáo. Tư liệu truyền giáo cho biết, Đức cha Lambert de la Motte, Giám quản Tông tòa Đàng Trong thuộc Hội Thừa sai Paris, từng ngược dòng sông Cu Đê (còn gọi là Trường Định) lên vùng thượng nguồn và đặt chân đến Phú Thượng, An Ngãi, Tùng Sơn trong chuyến mục vụ.
Sau đó, vào ngày 26.1.1670, linh mục Hainques - thừa sai thuộc Hội Thừa sai Paris đang coi sóc giáo xứ Hội An đã đến vùng Bàu Nghè (nay là giáo xứ An Ngãi) để chăm sóc mục vụ. Trong thời gian 4 tháng, ông cử hành thánh lễ, ban các bí tích và rửa tội cho hàng trăm tân tòng tại các khu vực Phường Trạc (nay là Phú Thượng), Bàu Nghè, Mỹ Sơn, Cửa Hàn và Phường Tây. Sự phát triển của các cộng đoàn này đã tạo nền tảng cho các giáo họ lân cận, trong đó có Tùng Sơn.
Sự hòa quyện độc đáo giữa kiến trúc Đông và Tây
Đến đầu thế kỷ 20, khi đời sống giáo dân dần ổn định, nhà thờ đá Tùng Sơn được dựng lên như trung tâm sinh hoạt tôn giáo của cộng đoàn. Công trình mang dáng dấp kiến trúc Gothic phương Tây nhưng được thi công hoàn toàn bằng vật liệu địa phương, tạo nên sự hòa quyện độc đáo giữa Đông và Tây.
Toàn bộ nhà thờ được xây bằng đá núi Hòa Sơn. Những khối đá được xếp chồng lên nhau theo kỹ thuật thủ công, kết dính bằng hỗn hợp vôi, nhớt cây bời lời và dây tơ hồng. Khung gỗ của nhà thờ được làm từ các loại gỗ quý khai thác ở rừng Bà Nà, chủ yếu là kiền kiền và xoan đào, nổi tiếng về độ bền chắc. Sau hơn một thế kỷ, nhiều cấu kiện gỗ vẫn còn nguyên vẹn.
Nhà thờ được thiết kế theo bố cục khá giản dị nhưng bao chứa sự giao thoa rõ nét giữa kiến trúc Đông - Tây. Không gian nội thất nổi bật với 14 cột gỗ lớn đỡ hệ vì kèo và mái ngói, tạo nên kết cấu quen thuộc của kiến trúc truyền thống Việt Nam, trong khi 17 ô cửa sổ rộng được bố trí dọc thân nhà thờ giúp đón ánh sáng tự nhiên, một đặc trưng của các thánh đường phương Tây.
Tổng thể công trình mang dáng dấp kiến trúc Gothic của Pháp, thể hiện qua các vòm cửa, họa tiết hoa hồng và bố cục không gian hướng lên cao. Tuy nhiên, bên trong lại hiện diện rõ nét tinh thần kiến trúc Việt với các chi tiết chạm trổ gỗ, sơn son thếp vàng trên hệ cột, kèo và các đồ thờ tự. Đặc biệt, phần trần phía trên cung thánh được làm hoàn toàn bằng gỗ, nhiều chi tiết được sơn son thếp vàng công phu, vừa tạo cảm giác ấm cúng vừa gợi nhớ phong cách trang trí trong các đình, miếu truyền thống.
Kho báu thánh tích hiếm có từ Công giáo Rôma
Bên cạnh giá trị kiến trúc cổ, nhà thờ Tùng Sơn còn nổi bật bởi một yếu tố hiếm có: lưu giữ hàng chục thánh tích chân truyền được chuyển từ Công giáo Rôma. Trong truyền thống Công giáo, thánh tích là những di vật gắn liền với các vị thánh, được Giáo hội xác nhận nguồn gốc và gửi đến các giáo xứ như một biểu tượng thiêng liêng của đức tin.
Theo linh mục Augustino Trần Như Huynh, phụ trách nhà thờ Tùng Sơn, nổi bật trong số đó là thánh tích từ xương thánh Phêrô, một trong những môn đệ đầu tiên được chính Chúa Giêsu kêu gọi, người được tôn kính là vị giáo hoàng đầu tiên của Giáo hội. Bên cạnh đó còn có thánh tích từ xương thánh Anna, thân mẫu của Đức Maria, được nhắc đến như biểu tượng của đời sống thánh thiện, khiêm nhường và đức thanh tịnh.
Nhà thờ cũng lưu giữ thánh tích từ xương thánh Monica và thánh Augustino, hai nhân vật có vị trí đặc biệt trong lịch sử Kitô giáo. Thánh Monica nổi tiếng với đức tin bền bỉ và những lời cầu nguyện không ngừng cho con trai mình, còn thánh Augustino là một trong những nhà thần học và triết gia vĩ đại, có ảnh hưởng sâu rộng đến tư tưởng Kitô giáo và triết học phương Tây. Ngoài ra, tại nhà thờ còn có mảnh vải được xác tín là từ tà áo của Đức Mẹ Maria (mẹ Chúa Giêsu), được rước về để giáo dân chiêm bái và cầu nguyện.
Theo linh mục Augustino Trần Như Huynh, các thánh tích này được Giáo hội Công giáo Rôma lựa chọn và trao cho nhà thờ Tùng Sơn lưu giữ, như một sự tín nhiệm đặc biệt dành cho giáo họ nhỏ nơi vùng núi Hòa Sơn. Việc được đón nhận các thánh tích từ Rôma là niềm tự hào rất lớn của giáo họ Tùng Sơn.
Di sản văn hóa và tôn giáo bền vững
Hơn 120 năm qua, nhà thờ đá Tùng Sơn vẫn là một trong những công trình tôn giáo cổ hiếm hoi còn giữ gần như nguyên vẹn diện mạo ban đầu dù trải qua 4 cuộc trùng tu lớn nhỏ. Việc lưu giữ hàng chục thánh tích thiêng liêng từ Rôma khiến thánh đường trở thành một điểm hành hương đặc biệt của giáo dân miền Trung, đồng thời thu hút du khách yêu thích khám phá di sản.
Nhà thờ Tùng Sơn không chỉ là nơi thờ tự mà còn là biểu tượng của sự giao thoa văn hóa Đông - Tây, một minh chứng sống động cho lịch sử truyền giáo và kiến trúc độc đáo tại Việt Nam. Công trình này tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của cộng đồng địa phương và là điểm đến không thể bỏ qua cho những ai muốn tìm hiểu về di sản tôn giáo và kiến trúc cổ ở Đà Nẵng.
