Nhà thờ Phủ Cam: Biểu tượng kiến trúc và lịch sử hơn 300 năm tại Huế
Nhà thờ chính tòa Phủ Cam tọa lạc trên đồi Phước Quả, thuộc phường Thuận Hóa, thành phố Huế, tại số 1 đường Đoàn Hữu Trưng. Ngôi giáo đường này nằm ở vị trí đắc địa, phía bờ nam sông Hương, nhìn qua sông An Cựu, cách tòa Tổng giám mục Huế khoảng 357 mét về phía nam - đông nam. Với tầm nhìn bao quát, nhà thờ Phủ Cam mang đến không gian trang nghiêm, hài hòa với các công trình cổ kính của Tổng giáo phận Huế.
Lịch sử hình thành và những biến cố qua hơn ba thế kỷ
Theo tư liệu từ Tổng giáo phận Huế, lịch sử nhà thờ Phủ Cam bắt đầu từ năm 1659, khi Giáo hoàng Alexander VII cử giám mục Lambert de la Motte làm Đại diện Tông tòa ở Đàng Trong. Năm 1680, linh mục Pierre Langlois, một nhà truyền giáo thuộc hội Thừa sai Paris, đến Huế dưới vỏ bọc thương gia. Nhờ sự hỗ trợ của Nguyễn Phúc Thái – con thứ hai của Chúa Hiền Nguyễn Phúc Tần, ông được cấp đất gần phủ chúa để xây dựng nhà thờ, nhà ở và bệnh xá.
Năm 1682, linh mục Pierre Langlois nhờ Tôma Nguyễn Phúc Lễ mua đất ở Đồi Đá để xây một nhà nguyện nhỏ bằng đá và tre nứa. Đến năm 1684, ông triệt giải nhà nguyện này và mua đất trên đồi Phước Quả, xây dựng nhà thờ Phủ Cam mới với kiến trúc toàn bằng đá, hướng về phía tây. Tuy nhiên, đến năm 1698, dưới thời chúa Nguyễn Phúc Chu, nhà thờ bị triệt giải hoàn toàn.
Sau hai thế kỷ, năm 1898, giám mục Eugène Marie Allys cho xây dựng lại nhà thờ tại vị trí cũ trên đồi Phước Quả, hoàn thành vào năm 1902 với hướng về phía bắc. Công trình này tồn tại 60 năm trước khi bị triệt giải. Năm 1963, nhà thờ được khởi công xây dựng lại theo thiết kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, nhưng không thể hoàn thành do nhiều lý do.
Mãi đến năm 1999, để chào đón năm 2000 và kỷ niệm 150 năm thành lập Giáo phận Huế, nhà thờ Phủ Cam mới được tiếp tục xây dựng. Dưới sự chủ trì của Tổng giám mục Nguyễn Văn Thể, công trình hoàn thành vào tháng 5 năm 2000, bao gồm toàn bộ kiến trúc và trang trí nội thất như hiện nay.
Kiến trúc Gothic độc đáo và không gian rộng lớn
Nhà thờ Phủ Cam được xây dựng theo phong cách kiến trúc Gothic cổ điển, mang đậm dấu ấn nghệ thuật phương Tây. Các trụ đỡ được đúc sát vào tường, uốn cong mềm mại nhưng vẫn đảm bảo độ kiên cố. Bốn góc nhà thờ có ba trụ đỡ vươn dần ra, tạo thành hình vòng tay ôm lấy cung thánh và bàn thờ, tạo nên một tổng thể hài hòa và ấn tượng.
Bên trong, nhà thờ có không gian rộng rãi, có thể chứa đến 2.500 người tham dự thánh lễ. Cung thánh được thiết kế theo hình tròn với các cấp đi lên cao dần. Đỉnh cung thánh là một bàn thờ bằng đá cẩm thạch nguyên khối, đồ sộ và vững chắc. Kiểu kiến trúc này phổ biến ở các nước phương Tây, nhưng tại Việt Nam lại khá hiếm gặp, làm tăng thêm giá trị đặc biệt cho nhà thờ Phủ Cam.
Gắn liền với văn hóa và cảm hứng sáng tác
Từ nhà thờ nhìn xuống dốc Phủ Cam là con đường Nguyễn Trường Tộ với hai hàng cây xà cừ và long não cổ thụ, chạy xuyên qua khu vực trường Quốc học và trường Hai Bà Trưng (trường nữ sinh Đồng Khánh cũ) đến đường Lê Lợi, sát bờ sông Hương. Trên tuyến đường này có căn gác nhỏ, nay là quán cà phê Gác Trịnh, nơi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từng sống và sáng tác nhiều ca khúc bất hủ.
Chính tại đây, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã dõi theo bước chân của Ngô Vũ Bích Diễm – người con gái sống ở bờ nam sông An Cựu, gần nhà thờ Phủ Cam – để viết nên ca khúc Diễm xưa đầy thơ mộng. Ông từng chia sẻ: "Thuở ấy có một người con gái rất mong manh, đi qua những hàng cây long não lá li ti xanh mướt... Từ ban công nhà tôi nhìn xuống, cái bóng dáng ấy đi đi về về mỗi ngày bốn bận… bằng những bước đi thong thả hoàng cung". Cảnh sắc cổ kính và không gian thơ mộng nơi đây đã gợi cảm hứng cho những ca từ đẹp đẽ, như "Mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ".
Điểm đến du lịch và tôn giáo nổi bật
Ngày nay, nhà thờ Phủ Cam không chỉ là một địa điểm tôn giáo quan trọng mà còn trở thành thắng cảnh du lịch hấp dẫn tại Huế. Với kiến trúc Gothic độc đáo và bề dày lịch sử hơn 300 năm, nơi đây thu hút đông đảo du khách, đặc biệt là giới trẻ đến check-in và chụp ảnh. Nhà thờ Phủ Cam đã góp phần làm phong phú thêm bản đồ du lịch của cố đô Huế, kết nối giữa quá khứ và hiện tại qua những giá trị văn hóa, nghệ thuật đặc sắc.
