Nhà cổ 130 năm ở Long Điền: Lát cắt sống động về văn hóa Việt xưa
Hơn 130 năm đã trôi qua, trên vùng đất Long Điền thuộc TP.HCM đang đổi thay từng ngày, căn nhà cổ của dòng họ Nguyễn Hoàng vẫn bền bỉ tồn tại với kiến trúc và nếp sống xưa gần như nguyên vẹn. Nơi đây trở thành một lát cắt sống động, phản ánh văn hóa người Việt qua nhiều thế hệ, từ những chi tiết kiến trúc tinh xảo đến lối sống gia đình truyền thống.
Dấu ấn kiến trúc nhà rường Việt Nam cổ
Căn nhà cổ hơn 130 năm tọa lạc tại ấp Long Tân, xã Long Điền, TP.HCM, trước đây thuộc số 130C khu phố Long Tân, thị trấn Long Điền, huyện Long Đất, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Ngôi nhà lưu giữ nhiều nét độc đáo về lối sống và văn hóa của người Việt Nam xưa, với kiến trúc nhà rường đặc trưng.
Theo lời kể của con cháu dòng họ Nguyễn Hoàng đang sinh sống tại đây, ngôi nhà được xây dựng vào những năm 1890 bởi cụ Nguyễn Văn Soạn. Mặt tiền ngôi nhà xây hướng về núi, trước nhà có ao cá nhỏ được xây theo hình bông hoa 8 cánh và bàn thiên 2 cửa - đây là lối kiến trúc phổ biến thời nhà Nguyễn, thể hiện sự hài hòa với thiên nhiên.
Tổng diện tích khuôn viên ngôi nhà cổ khoảng 300 m2, trong đó diện tích nhà chính và nhà phụ hơn 200 m2. Nhà chính họ Nguyễn Hoàng được xây dựng theo kiểu nhà 3 gian 2 chái, mái lợp ngói đất nung, mang đậm chất văn hóa người Việt xưa. Dù thời gian đã làm thất lạc nhiều tài liệu về gia phả, nhưng trong tâm khảm của con cháu, cụ Nguyễn Văn Soạn mãi là vị tiền hiền đáng kính, người đã rời quê hương miền Trung để thực hiện cuộc hành trình về phương Nam và chọn Long Điền làm nơi dừng chân.
Sự bền bỉ qua thời gian và thiên nhiên
Trải qua hơn 130 năm với bao biến cố lịch sử và sự khắc nghiệt của thiên nhiên, ngôi nhà cổ họ Nguyễn Hoàng vẫn vững chãi, bảo tồn nguyên vẹn nét chạm trổ xưa cũ. Kiến trúc nhà cổ mang đậm dấu ấn nhà rường Việt Nam xưa, với các loại gỗ được lựa chọn kỹ càng, hoa văn chạm khắc trên gỗ tỉ mỉ, tinh xảo và thực hiện thủ công, tạo nên nét độc đáo riêng.
Với thiết kế theo kiến trúc nhà 3 gian, ngôi nhà cổ có hàng hiên dài với lan can và con vịn làm bằng vữa vôi trắng, phần mái được lợp bằng ngói đất nung. Sự kết hợp hài hòa này tạo nên vẻ đẹp mộc mạc nhưng không kém phần trang trọng cho tổng thể ngôi nhà. Bà Nguyễn Thị Hồng Hoa, sinh năm 1953, thế hệ đời thứ 4 của dòng họ, chia sẻ rằng ngôi nhà cổ hiện nay được giữ gìn nguyên vẹn và chưa một lần trùng tu, nhờ vào sự tận tâm chăm sóc của các thế hệ con cháu.
Quá trình xây dựng công phu và tài hoa
Bà Hoa cho biết toàn bộ cấu kiện gỗ từ hệ thống cột kèo, cánh cửa cho đến án thờ, tủ chè đều được chạm trổ thủ công. Điểm nhấn trong gian phòng khách là những bộ bàn ghế được chạm khắc thủ công với chất liệu gỗ quý, cùng chiếc bàn lớn có mặt bằng ngọc thạch nguyên khối được kỳ công vận chuyển từ Pháp về. Dưới ánh sáng, mặt ngọc hiện lên sắc đỏ huyết dụ thâm trầm với những đường vân tự nhiên uốn lượn.
Bà Hoa bật mí: "Ngày xưa, các cụ mời những người thợ từ miền Trung vào để thi công, quá trình xây dựng kéo dài nhiều năm không nhớ rõ. Lúc vào miền Nam chỉ đi một mình, đến khi hoàn thành căn nhà thì họ dẫn vợ con về miền Trung." Để lựa chọn chất liệu gỗ tốt, bền lâu, những người thợ phải tìm gỗ ở Xuyên Mộc và các vùng lân cận, sau đó ngâm nước vài năm trước khi dựng nhà. Người xưa chỉ sử dụng kỹ thuật đóng kèo, tuyệt đối không dùng đinh sắt, nên các chi tiết gỗ được gắn kết hoàn toàn bằng hệ thống mộng chốt tỉ mỉ.
Di sản văn hóa cho thế hệ tương lai
Ông Nguyễn Hữu Thế, con cháu đời thứ 5 dòng họ Nguyễn Hoàng, cho biết: "Dù qua năm tháng lịch sử cùng thời tiết thất thường cả trăm năm nhưng phần mái ngói, cột kèo khung gỗ trong ngôi nhà đều còn nguyên vẹn. Con cháu chúng tôi luôn tự hào về ngôi nhà cổ của các cụ xưa để lại và nguyện gìn giữ như sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại, cùng đạo lý uống nước nhớ nguồn." Ông nhấn mạnh rằng đây còn là nơi để thế hệ sau này tìm hiểu những nét văn hóa độc đáo của người Việt thời xưa.
Ngày nay, nhà cổ họ Nguyễn Hoàng không chỉ là nơi thờ tự của gia đình mà còn là điểm đến thường xuyên của du khách trong và ngoài nước mỗi khi ghé Long Điền. Nhiều đoàn làm phim, nhà nghiên cứu cũng đến tham quan, tìm hiểu nét kiến trúc độc đáo của văn hóa người Việt xưa, biến nơi đây thành một di sản sống động, kết nối quá khứ với hiện tại.
